Trích lập dự phòng là gì?

Nói cho dễ hiểu

Trích lập dự phòng là việc doanh nghiệp ghi trước vào chi phí kỳ này một khoản ước tính, để chừa chỗ cho hai loại rủi ro: - Tài sản đang có có thể mất giá: nợ phải thu khó đòi (tiền bán hàng chưa thu được), hàng tồn kho ứ đọng, khoản đầu tư tài chính giảm giá. - Nghĩa vụ nợ đã phát sinh nhưng chưa biết chính xác số tiền hoặc thời điểm phải trả: bảo hành sản phẩm, tái cơ cấu, chi phí pháp lý (VAS 18, ban hành kèm Quyết định 100/2005/QĐ-BTC).

Nguyên tắc đứng sau là thận trọng: không ghi tài sản cao hơn giá trị có thể thu hồi, không ghi nợ phải trả thấp hơn nghĩa vụ phải gánh.

Cách tính rất dễ: số trích thêm (hoặc hoàn nhập) = mức dự phòng cần có cuối kỳ này − số dư dự phòng đã lập cuối kỳ trước chưa dùng hết. Ra số dương thì cộng vào chi phí; ra số âm thì ghi giảm chi phí, gọi là hoàn nhập dự phòng (ghi giảm chi phí nên lợi nhuận kỳ đó tăng lên).

Hai mức trích cần nhớ (Thông tư 48/2019/TT-BTC, sửa đổi bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC): - Nợ khó đòi theo tuổi nợ: quá hạn 6 tháng đến dưới 1 năm trích 30%; 1–2 năm trích 50%; 2–3 năm trích 70%; từ 3 năm trở lên trích 100% giá trị khoản nợ. - Hàng tồn kho: mức dự phòng = lượng hàng bị giảm giá × (giá gốc ghi trên sổ sách − giá trị thuần có thể thực hiện được, tức giá bán ước tính trừ đi chi phí để bán được hàng).

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mẫu B01-DN và B02-DN theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Bạn sẽ không tìm thấy một dòng nào tên "trích lập dự phòng" — nó nằm rải ở nhiều chỗ: - Bảng cân đối kế toán (B01-DN), ghi số âm trong ngoặc để trừ bớt tài sản: Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh (mã 122); Dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi (mã 137); Dự phòng giảm giá hàng tồn kho (mã 149); Dự phòng phải thu dài hạn khó đòi (mã 219); Dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác (mã 229). Riêng Dự phòng phải trả nằm bên nguồn vốn: mã 321 (ngắn hạn) và mã 351 (dài hạn). - Báo cáo kết quả kinh doanh (B02-DN): chi phí trích lập không có dòng riêng mà phân bổ vào Giá vốn hàng bán (mã 11), Chi phí tài chính (mã 22), Chi phí bán hàng (mã 25) hoặc Chi phí quản lý doanh nghiệp (mã 26). - Ngân hàng thì có dòng riêng: Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng (mã 08), nằm ngay trước lợi nhuận trước thuế. - Muốn biết trong kỳ thực sự trích bao nhiêu, xem Báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp, dòng "Các khoản dự phòng" (mã số 03), hoặc mở thuyết minh chi tiết. - Với ngân hàng, khung pháp lý là Thông tư 11/2021/TT-NHNN: dự phòng cụ thể theo 5 nhóm nợ cộng dự phòng chung 0,75%.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Doanh nghiệp phi tài chính — dự phòng nợ khó đòi / tổng phải thu: dưới 3–5% là bình thường; trên 10%, hoặc tăng vọt gấp đôi qua một kỳ báo cáo, là đáng ngại. Riêng ngành xây dựng – thầu phụ, trên 15–20% hoặc chiếm hơn 15% vốn chủ sở hữu là tín hiệu tiền bán hàng đã ghi doanh thu nhưng quá hạn chưa thu về được, vốn bị chôn ở đối tác.
• Dự phòng giảm giá hàng tồn kho / giá gốc hàng tồn kho: dưới 2–3% là bình thường; trên 8–10% báo hiệu hàng ứ đọng, suy giảm chất lượng hoặc rơi vào chu kỳ giảm giá mạnh của hàng hóa cơ bản.
• Ngân hàng — tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR = dự phòng rủi ro cho vay khách hàng / tổng nợ nhóm 3+4+5): khoảng 100% là mức chuẩn, tức đã chuẩn bị 1 đồng dự phòng cho mỗi 1 đồng nợ xấu danh nghĩa; dưới 70–80% là đệm rủi ro mỏng, nợ xấu chuyển nhóm tiếp thì chi phí trích lập các kỳ sau sẽ bào mòn lợi nhuận; trên 150–200% là rất an toàn (theo tài liệu tham chiếu, nhóm ngân hàng thận trọng như Vietcombank từng đạt trên 300–400%).

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Coteccons (mã CTD), báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2022, kết thúc ngày 31/12/2022: - Dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi (mã 137) tại 31/12/2022: âm 1.049.267.533.572 đồng (hơn 1.049 tỷ đồng). Đầu năm: âm 664.281.428.188 đồng (hơn 664 tỷ đồng). Tức trong năm 2022 trích thêm gần 385 tỷ đồng. - Khoản trích thêm này đẩy Chi phí quản lý doanh nghiệp (mã 26) năm 2022 lên hơn 742 tỷ đồng. - Kết quả: doanh thu thuần năm 2022 vẫn tăng 60%, đạt 14.537 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế cả năm 2022 chỉ còn 20,76 tỷ đồng (so với thời kỳ đỉnh cao trên 1.500 tỷ đồng trước đó). - Bài học đọc số: doanh thu tăng không đồng nghĩa tiền đã về két; phần chênh lệch nằm ở dự phòng và các khoản phải thu.

Tự kiểm lại

• cevimetal.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHtBliRkLVs6QcEt5G0Wa-gUpRtGRGD9zW_NEmWS9BCWgwBMKxkOQnwh91KmP3JThuXk6LPKBzQXUYh1Q7yyYch1MeCzVQ4k6HjnAhPMEgyvwZm-GjfnH6Y6P5FtvP16u7t-vRPA-ssjXc6jLKHiMHLH8GZegamRbNbyuXDgz66KrcwORQSp_QTtJKCdJHDKg0IiQd9zOE=
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGNDA741Aglz1t3ENS1lUCrjoeHg1EdpZU3MuC9xJ2J7Tc2n-LyqaYIXGbM-6jTKa0uFsiaUgKL5_ABrP8glutzCmd3pe1JkiN7e4SBtAhuvc7BIO37BJU1wQpJjC6KbZ8-uzSUVXMSN6VKs8k0lk2YhMl2RHPQBx10iYsH2BKk5Wp-fdtE-Zw=
• markettimes.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEkPv__-kwo7m0uHcRSDm01cpRtZjHofkAa2DWSAuiLBF0yZa_--drcyFKucCJJStWc0jvsBOldEKcj8odKb46aPdBl0BN2uiQbqMA3JV-m6fllFgkA4u_G7S_XShaBfTyreaizLUnxHZNc5JB5-gpCQzzmIhW58PwP3FLRJljRQkNt0lj4gf3X0qBioknbMiToH5EEDCr0xqZ-I3FzDhKUFwM34KEU93YqOhA_8s_Uh7bH-g==
• cafef.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGucZuvw4Tn44b8YPQPymGwaCxUQ28sf5D1bK9-KvcI4d6HGVvfp7pIvJuhFErvAH6TH6P4lkU00uVZ7i-Bm8ZHvSr86IKbcTzSufsrBK0dNh4xlU3ufRqwEGozK5MSGPWbl1jAB-J2dtNnzRPRPQVLZncoW30Iv56Ghi0_o21LZnhw2CgUPx6bh0zAsORADUCLoX_4GylmzwZagAlp2DgKN6E1bxgIOT3qruxF
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG3FX-0bXxIjqQ6PoTbq7dm7HLQmFxpcnq4bTXs3N39kmmb-e0TdZbLJUl2_5znrr5LHFdGMBKliDerX57jetPHpfeidbrrIWVWBC7GsQ1oe3kssoVFF8euvK4oDeDm6zne5amLXMNw6oRDcmkjgjjhgZm9_Wmdw24MGk_X4hMDNwkjHkyH1RMkDUXq_0qzAjyxnQoGGS3SoM5ZbMY4-d4l3kOn9CWapTvkEPT320GieuYwqIlxuFIShTL5yZE7a9oqms8_pKOG2AYu9qo5mvur
• nguoiquansat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEZ8Xizz2UbxaS83TZn5v2hXxQ5fMsA3hsS4gPE588iqoLHwHqlpV5oujS-7EDpgiWFxGnbxFy9TD97xrvpTAMgD8DDESefzdnbr_EljaO8go3Al6NnvjlXBHhOLZ32AQZsPJXZDGgsKLjLRVEf6-GM-Ee2iLAMs4f6rCKkQczKuA==
• scribd.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF-B9JhgxZXaYgSpUK3aU2vpLOPqd6WkYEwyoJbZtZXKJYtWQvOU7dda7VOD40NB1HyKhlx3p6NZcNarJmCnxvtYi6BoODSyDwjrivmNMpUc3lWm9A0320JQI4RnfZmSm7CTuGQGriMEF7eAKZpJBAc90R0Itd-E1yq4rbV9sI5qrVY
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGMPhDhzZmYeqMwAfu3NfHewBH3UwEg-yTv9yUJZ9M1F92qKFmh9vkeABjDEXlGb7HVEJlL6SO0o5urvplpBzQHqyX806bzb_Aq4TclncOvXSYlZvzx9jGFSNvpgtA0NOXE1u6xmhPDNNJzJ2Dgp51RIo_ocw1N0rPSjizsFUnJZYFHf9lD8bXxBRXyjFqNKDEjHqRWFDZbZOV1cD7cUraV3v5UwVoDRuEK0p3ctR7O9eUty85m_VWk6yQ7ni6Efi6O61weBbaWUWbBIp93_378UTOW66OzX5ize59FTP-vZVNG46VJtdRGgql8Y2RLMMeudDl_5d-oyxgDyz8=