Thanh khoản cổ phiếu là gì?

Nói cho dễ hiểu

Thanh khoản cổ phiếu là khả năng mua hoặc bán một khối lượng lớn cổ phiếu nhanh, với chi phí giao dịch thấp, mà không gây biến động giá đột biến. Nói kiểu cái chợ: cổ phiếu thanh khoản cao là chợ đông, bạn dọn hàng ra là có người hứng; thanh khoản thấp là chợ vắng, bạn vừa bán vài chục nghìn cổ phiếu là giá rơi.

• Đừng lẫn với "thanh khoản" trong kế toán. Theo chuẩn mực kế toán (VAS 21 / IAS 1 / IFRS 7), "thanh khoản / rủi ro thanh khoản" nói về khả năng chuyển tài sản thành tiền và trả nợ ngắn hạn của doanh nghiệp. Chuẩn mực kế toán không định nghĩa "thanh khoản cổ phiếu".
• Ba thước đo, đều lấy từ dữ liệu khớp lệnh của sở giao dịch: (1) Khối lượng giao dịch bình quân ngày – ADTV = tổng khối lượng khớp của N phiên chia cho N, thường lấy N = 20, 50 hoặc 100 phiên; (2) Tỷ lệ quay vòng = khối lượng khớp bình quân ngày chia cho cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float – phần cổ phiếu không nằm trong tay cổ đông lớn), nhân 100%; (3) Chênh lệch giá mua – bán (bid-ask spread – khoảng cách giữa giá người mua trả cao nhất và giá người bán đòi thấp nhất) = (giá chào bán thấp nhất trừ giá chào mua cao nhất) chia giá chào bán thấp nhất – spread càng nhỏ thì khớp càng dễ.
• Quy mô free-float có sàn pháp lý: Nghị định 155/2020/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Chứng khoán 2019), Điều 109, yêu cầu tối thiểu 10%–15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 đến 300 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Không có dòng nào. Thanh khoản cổ phiếu là chỉ số thị trường, phản ánh cung – cầu giữa các nhà đầu tư trên sàn; bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh không có mục "mức thanh khoản cổ phiếu".

• Thứ duy nhất lấy được từ báo cáo tài chính là số lượng cổ phiếu, để làm mẫu số cho tỷ lệ quay vòng. Mở báo cáo tài chính (mẫu B01-DN theo Thông tư 200/2014/TT-BTC) → mục D – Vốn chủ sở hữu, xem dòng Vốn góp của chủ sở hữu (mã số 411) và Cổ phiếu phổ thông có quyền biểu quyết (mã số 411a).
• Mở phần Thuyết minh báo cáo tài chính, mục Vốn chủ sở hữu, xem hai tiểu mục: *số lượng cổ phiếu được phép phát hành* và *số lượng cổ phiếu đã bán ra công chúng / đang lưu hành*.
• Phần còn lại (khối lượng khớp, giá khớp) lấy từ dữ liệu giao dịch của sở giao dịch: ADTV lấy bình quân 20, 50 hoặc 100 phiên; tỷ lệ quay vòng theo công thức của Bộ chỉ số HOSE-Index.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Theo ngưỡng sàng lọc chỉ số (Quy tắc xây dựng và quản lý Bộ chỉ số HOSE-Index, HOSE ban hành): cổ phiếu mới xét tuyển cần tỷ lệ quay vòng ≥ 0,05%; mã đã nằm trong rổ kỳ trước chỉ cần duy trì ≥ 0,02%; dưới 0,02% thì bị loại khỏi danh mục chỉ số.
• Theo góc nhìn dòng tiền tổ chức (thông lệ quản trị danh mục của các công ty quản lý quỹ tại Việt Nam): mã thường phải đạt ADTV 20 phiên từ 10–20 tỷ đồng/phiên trở lên mới đủ chỗ cho dòng tiền lớn; và để tránh chính lệnh của mình đẩy giá, danh mục thường giới hạn lệnh chiếm không quá 10%–20% thanh khoản bình quân ngày.
• Theo góc nhìn nhà đầu tư cá nhân (thông lệ thị trường): khớp lệnh bình quân ≥ 300.000–500.000 đơn vị/phiên, giá trị ≥ 3–5 tỷ đồng/phiên là dễ giao dịch, bước giá sát nhau, lệnh chờ dày. Đáng ngại khi khớp lệnh bình quân < 20.000–30.000 đơn vị/phiên hoặc giá trị < 500 triệu đồng/phiên – khi đó chỉ cần thoái 10.000–20.000 đơn vị là giá đã giảm sâu hoặc bảng lệnh bị quét sạch.
• Mất thanh khoản (cảnh báo đỏ): dư bán sàn (lượng lệnh bán treo ở mức giá thấp nhất được phép trong phiên mà không ai mua) lên tới hàng triệu đơn vị, nhưng cả phiên chỉ khớp vài trăm đến vài nghìn cổ phiếu vì bên mua rút hết lệnh.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

• Ca NVL – Công ty Cổ phần Tập đoàn Đầu tư Địa ốc No Va (niêm yết trên HOSE), tháng 11/2022 (báo cáo tài chính Quý 3/2022): từ ngày 03/11/2022, NVL ghi nhận chuỗi 17 phiên giảm sàn liên tiếp. Trong nhiều phiên, khối lượng dư bán sàn tích lũy lên tới 40–60 triệu cổ phiếu mỗi phiên, trong khi tổng khối lượng khớp cả phiên chỉ từ vài chục nghìn đến vài trăm nghìn cổ phiếu – tức tỷ lệ hấp thụ (phần lệnh bán được mua hết) chưa tới 1%.
• Phiên 22/11/2022: dòng tiền bắt đáy xuất hiện, NVL khớp 128.535.800 cổ phiếu trong một phiên, tương đương gần 6,6% tổng lượng cổ phiếu lưu hành của công ty thời điểm đó; kết phiên cổ phiếu vẫn đóng cửa ở giá sàn 25.350 đồng/cp (mức giá thấp nhất được phép trong phiên). Thanh khoản bùng nổ không đồng nghĩa giá đã đảo chiều.
• Mặt trái: thanh khoản sàn thấp ≠ doanh nghiệp yếu. Nhiều doanh nghiệp có sở hữu cô đặc – phần lớn cổ phiếu nằm trong tay một nhóm cổ đông, rất ít hàng trôi nổi (ví dụ WCS, VCF, SMB) – có hoạt động kinh doanh và tiền mặt tốt nhưng cổ phiếu khớp rất ít trên sàn. Khi đó tỷ lệ quay vòng thấp không phải là bản cáo trạng về doanh nghiệp.
• Một cái bẫy về cách đọc số: thanh khoản tăng vọt ở vùng giá cao chỉ nói rằng khối lượng lớn đã sang tay, bên mua và bên bán đã gặp nhau – số liệu khớp lệnh không tự nói ai đang gom và ai đang nhả.

Tự kiểm lại

• fili.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFmzjgVAN_OxHgzUgdyVwVdtj8bXKFSgJwhEFybtnMy_Asr-eO8vYSI4OcaDi-WjML2suRq36oSAxQtyLEDDlqX2wYJpl8SsDfnQFqXYl30qqmqTeCuVQCHjTSBabmioe8JqkuiWFy7DqjQMAR0MyAjnXDXPHmtw6t9DXySXHiJQ3MHfdDuUPHQpyew
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGTJWnbabQzzImyPUQ9p0Okw19riPLPrMAmWSDPcLl8WfQ1BzZSfkclgQ3kWOAh_kMMTVSHg4Q0uvP1QZb3Iae_WAmw6wfwJD_3Xxn-vG1sCL3eEA2bnRQ6jOpZliSVyGjNpQqjAaJLgDVzG6pOuC4MA7v0aUGxLM_HkVMhsYAK
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQECdz_49pDvu7ajiI9KrBMDSHb3LFnFHXqjeyh6IscEBy0500-puUt0OS4EJb2_KewFGRQyscEdlZRUihpktmvtuVWAEwDmw1Gtjr9kztXLXf-RKrtvuupOpajNy_QoUBzReGnYUFUzNqSfdn2EKIc3W6I555pSXqVibjf7khf0X8E62yeiGxjCdQyktw==
• vietnambiz.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEQclUvo2KBZqg0rragNBMyWgCXRO4xXL4_snmVGn70stX-cpJpCV4pRq0FYSrp2w-g4TAmZvfZ2LJcmfI8oAx0tk1tbnu2-MqN9j_yBoF9pqvFzhRUZGIe12rnptkki66deb9-UjjeeuVSWQV40H9RHRSpgi5OH1A0EoMG1iYcCWyFas5-uDVXL8bMvOHgty9TpsMVnd5xpohzAvLvAPr7yDk44-w=