Dòng tiền kinh doanh (CFO) là gì?

Nói cho dễ hiểu

CFO là tiền thật đi vào và đi ra từ công việc làm ăn chính của doanh nghiệp: bán hàng, cung cấp dịch vụ, trả lương, trả lãi vay, nộp thuế. Định nghĩa chuẩn theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 24 (VAS 24, ban hành kèm Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC của Bộ Tài chính) là luồng tiền phát sinh từ các hoạt động tạo ra doanh thu chủ yếu, không phải hoạt động đầu tư hay hoạt động tài chính.

Điểm dễ hiểu nhất: lãi kế toán và tiền là hai chuyện khác nhau. Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu theo nguyên tắc dồn tích — cứ xuất hóa đơn là ghi doanh thu, chưa cần khách trả tiền. Vì vậy có những kỳ báo lãi rất to mà CFO lại âm, nghĩa là tiền của hoạt động chính chưa chảy vào két mà đang nằm ở chỗ khác: phải thu khách hàng (tiền khách còn nợ) hoặc hàng tồn kho (hàng đã bỏ tiền làm ra nhưng chưa bán được).

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Tìm ở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, mẫu B 03 – DN (doanh nghiệp riêng lẻ) hoặc B 03 – DN/HN (hợp nhất, tức gộp cả công ty con), theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.
• Khoản mục cần đọc tên là "Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh", Mã số 20. Con số này dương là tiền vào nhiều hơn tiền ra, âm là ngược lại.
• Báo cáo có hai cách trình bày, cùng cho ra Mã số 20:
• Phương pháp trực tiếp: cộng/trừ thẳng các dòng tiền thật, từ Mã 01 (tiền thu từ bán hàng, cung cấp dịch vụ) tới Mã 07 (tiền chi khác cho hoạt động kinh doanh).
• Phương pháp gián tiếp: bắt đầu từ Lợi nhuận trước thuế, rồi cộng lại khấu hao và các chi phí không bằng tiền, trừ phần tăng của các khoản phải thu, trừ phần tăng của hàng tồn kho, cộng phần tăng của các khoản phải trả, sau đó trừ tiền lãi vay đã trả và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đã nộp.
• Nhớ phân biệt: mua máy móc, xây nhà máy, mua dự án là dòng tiền từ hoạt động đầu tư (CFI), không phải CFO. Nên câu "CFO âm vì doanh nghiệp đang mở rộng" là nhầm ô: mở rộng nằm ở phần đầu tư, còn CFO âm nghĩa là việc bán hàng hằng ngày chưa tự nuôi nổi nó.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Bình thường / tốt: CFO dương ổn định qua các năm, và hệ số chất lượng lợi nhuận = CFO chia Lợi nhuận sau thuế (LNST) nằm trong khoảng 0,8 đến 1,2. Nghĩa là tiền thu về xấp xỉ lợi nhuận ghi nhận.
• Cần chú ý: hệ số CFO/LNST dưới 0,5 trong một kỳ (một quý hoặc một năm). Có thể do tích trữ hàng tồn kho theo mùa vụ (ví dụ mía đường, bán lẻ dịp Tết) hoặc doanh thu tăng nóng kéo theo phải thu tăng tạm thời — chưa kết luận được gì, nhưng phải xem tiếp kỳ sau.
• Đáng ngại: CFO âm liên tục từ 2 đến 3 năm trở lên; hoặc phân kỳ tiêu cực (lãi và tiền đi ngược chiều nhau) — lợi nhuận sau thuế báo lãi lớn nhưng CFO lại âm nặng hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng và kéo dài. Lúc đó câu hỏi là tiền đang bị giữ ở phải thu khách hàng hay ở hàng tồn kho, và doanh nghiệp lấy gì để trả nợ tới hạn.
• Một cái bẫy hay gặp: dùng EBITDA (lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao) thay cho CFO rồi gọi đó là "tiền mặt tạo ra". EBITDA chưa trừ thay đổi vốn lưu động (tiền bị chôn ở phải thu và tồn kho), chưa trừ lãi vay đã trả và thuế đã nộp — nên EBITDA dương mà CFO vẫn âm là chuyện hoàn toàn có thể xảy ra.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

• CTCP Sữa Việt Nam (HOSE: VNM), Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023: LNST 9.019 tỷ đồng; CFO (Mã số 20) +7.987,74 tỷ đồng. Hệ số CFO/LNST khoảng 0,88 — lợi nhuận gần như được bảo chứng bằng tiền mặt thật.
• CTCP Tập đoàn Đầu tư Địa ốc No Va (HOSE: NVL), Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2021: LNST 3.455 tỷ đồng, nhưng CFO (Mã số 20) âm 3.193 tỷ đồng. Tiền không về két mà bị hút vào hàng tồn kho dở dang và các khoản phải thu hợp tác đầu tư.
• Đặt hai con số cạnh nhau là thấy ngay vì sao dân phân tích không nhìn mỗi con số lãi: cùng là "có lãi", nhưng một bên tiền về gần đủ, một bên tiền đi ra.

Tự kiểm lại

• fastca.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHAdtPpVaGHc3Tl0eVbnrTvvxf5NB83gqCkrBaitZKihvynZuExY9n7MDYlFaH3ZMDLaamK6SfacLzHZKAMuvAuiLfcTpBwcq04Fa56dBcC7rxebKPEfucpXj_tBepJlvGOyagHC3Y=
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFDdtpEYLIhV8D77cwHNJc2cfWnz-4oy4b8gkUgTVIUrOkWH1oKy5ss40tOopQ6vzw93Wg_iBOkJfoNwK49vWF14VSaQmv-INjc5sykGveEVUYDIvaX40y4bRsPTIjCV3K4wpbVYbVC3iBsRvi_170qaYB2_HZPGFFwD-y4p2dlC4-x5gpNnYD0lmZDS4tieIpP-y3kL--btMjQocvlJdL16MJc9JKncs0ThJUDzDuucPqPcesyTL03PTG4k_XZPduLRAA=
• meinvoice.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEEOpP3xQ5oJb_Wbrh8QkGsE2rEeh7C7jTPdAxlfyakrtMylpARJcQ-mDR6YfWzfAUpm8XvvCzbEte6M405-iEvILDUYInrq31UdM_LC0UZJjnwpbNUekuxFTgT6Nv2jfH0W3sNXneNlb1VDXhjzFzv15GwoJB3xrw=
• ketoanthienung.net — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGv2VlqH7TGmgflL8a8uQypg4mZDYe1Qpn7DDBIW4IFoSoMefZfO-rbc1i62iuWtaJiKanR8nko37b7D4cbroh0jEVjO1ohCPIiQyLRyy-WVwIGTp94AFcEj9_jkwos6XYeNM5hDikuILafun1BY9myZO3vEQ3BwzC0Uz9yZny9D3kfXrMrcQEo
• scribd.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGcOWlr1YuDC0pd1mDZOji4_vRZtS2Q1gDm3wrodNkE0AtRgdN3WQYNR2vUI05fRzeykq1z4uTnM6HqjF3HsUfTUJWYAXC4BphdM_ElyO1rRCB163bIWtsXfCed_O1b2qBCr3Qsa-UTN8g32CfwZ6yjNnGw
• sapp.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFvln-rsEXjwr8TTffGZ6ui9_SorddOrjUdKApRt3nWexYzNTP8D9QTg7MX2H0lvvX71cx8N88P2_qKWJnuEB9sdAhqqTts_HP7oPw0Y_jts7FFK3S-0N_HPzlBVRyrmOTqeJwBKZhdHrPoHNX_j99Y6ZPufyqlBcYcLC5nWA==
• vinamilk.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHWRNl7i0_NTVgJZwIflymi8Iz0ALXSTGyEafEw38esT98qd8iIVuA98U-CPSG7T5ypU1lipxRXr0-eLWHG40pwe8t-tT7ZIh6xVpLTchUIRhuNwsb9qtlAd6PiywHLOS62hux1u3FSK_VslAbAmgvwQXGpcyiN9xSy7t5PxLgbGGN2Bx9wdHJHfIudjDJCNjh09yPhx7275hI2tDcz
• vinamilk.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHATnyoASxs-NPsId75PskiEsH-pse91KE2S55kJd3zJj1zNtIKqcmuwAYr02Rb-noXxObdZgG20OZeHYRYINnciTkCe3vDijKBgwXF_D141Xr7Fsm2VZijTzxzf0v2RclJoki3ejuTNsizfthyw3sfL7HyhQk1rpEt4HVUrL645-TqWARgo1Y=