Lợi nhuận sau thuế (LNST) là gì?

Nói cho dễ hiểu

LNST là tiền lời cuối cùng của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán, sau khi đã trừ hết chi phí sản xuất kinh doanh, chi phí tài chính và thuế thu nhập doanh nghiệp. Trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, nó là dòng cuối cùng (mã số 60) nên dân tài chính gọi là "dòng đáy" — đáy của cái bảng, không phải đáy của cổ phiếu.

Lấy ví dụ cho dễ hình dung: VNM (Vinamilk) năm 2023 có tổng lợi nhuận kế toán trước thuế 10.967,9 tỷ đồng, trừ chi phí thuế TNDN hiện hành 1.948,4 tỷ đồng và thuế TNDN hoãn lại 0,18 tỷ đồng, còn lại LNST 9.019,4 tỷ đồng (BCTC hợp nhất kiểm toán 2023, kiểm toán bởi KPMG).

Điểm phải nhớ: LNST là lãi kế toán, ghi nhận theo nguyên tắc dồn tích — doanh nghiệp bán hàng là đã ghi doanh thu và lãi, kể cả khi khách chưa trả tiền. Lãi trên giấy và tiền trong két là hai chuyện khác nhau.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, mẫu B 02 – DN (báo cáo riêng lẻ) hoặc B 02 – DN/HN (báo cáo hợp nhất).
• Mã số 50: Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế (EBT — lãi trước khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp).
• Mã số 51: Chi phí thuế TNDN hiện hành (thuế phải nộp cho kỳ này).
• Mã số 52: Chi phí thuế TNDN hoãn lại (khoản thuế ghi nhận do chênh lệch thời điểm giữa kế toán và thuế, không phải tiền đóng ngay).
• Mã số 60 = 50 − 51 − 52. Đây chính là LNST, cụm từ đầy đủ trên báo cáo là "Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp".
• Trên BCTC hợp nhất còn 2 dòng con: mã số 61 — LNST phân bổ cho cổ đông của công ty mẹ (đây là phần mà cổ đông cầm cổ phiếu niêm yết thực sự hưởng, cơ sở tính EPS); mã số 62 — LNST phân bổ cho cổ đông không kiểm soát (còn gọi là cổ đông thiểu số, tức phần lãi thuộc về các bên góp vốn khác tại công ty con).
• Mẹo tra nhanh: mở file BCTC, bấm Ctrl+F tìm chữ "sau thuế", kéo xuống mã số 60, 61, 62.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• LNST âm (dưới 0) trong 1 năm tài chính: cổ phiếu bị đưa vào diện cảnh báo và bị cắt giao dịch ký quỹ (margin) — tức không được vay tiền của công ty chứng khoán để mua. Căn cứ xét thường là LNST của cổ đông công ty mẹ trên BCTC kiểm toán năm (Nghị định 155/2020/NĐ-CP và quy chế niêm yết của HoSE/HNX).
• LNST âm 2 năm liên tiếp: cổ phiếu chuyển sang diện kiểm soát, bị hạn chế thời gian giao dịch.
• LNST âm 3 năm liên tiếp: thuộc trường hợp buộc hủy niêm yết bắt buộc (Điểm e Khoản 1 Điều 120 Nghị định 155/2020/NĐ-CP).
• Nhìn thêm biên LNST = LNST chia cho doanh thu thuần (doanh thu thuần là doanh thu đã trừ các khoản giảm trừ như chiết khấu, hàng trả lại): dưới 3% là mỏng, chỉ cần chi phí đầu vào hoặc lãi vay nhích lên là lãi bay hết; 5%–15% là mức bình thường với phần lớn doanh nghiệp sản xuất, chế biến; trên 15%–20% là rất tốt, thường thấy ở sữa tiêu dùng, dược phẩm, cảng biển, công nghệ hoặc ngân hàng.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

VNM — Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), BCTC hợp nhất kiểm toán năm 2023, kiểm toán bởi KPMG. Trích Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất:

• Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế (mã số 50): 10.967.899.391.303 đồng (~10.968 tỷ).
• Chi phí thuế TNDN hiện hành (mã số 51): 1.948.363.404.148 đồng (~1.948 tỷ).
• Chi phí thuế TNDN hoãn lại (mã số 52): 181.821.365 đồng (~0,18 tỷ).
• Lợi nhuận sau thuế TNDN (mã số 60): 9.019.354.165.790 đồng (~9.019 tỷ).
• Tách ra: LNST phân bổ cho cổ đông công ty mẹ (mã số 61) là 8.873.812.416.920 đồng (~8.874 tỷ); LNST phân bổ cho cổ đông không kiểm soát (mã số 62) là 145.541.748.870 đồng (~146 tỷ).

Đọc con số này cho đúng: tổng LNST là 9.019 tỷ, nhưng phần thuộc về người cầm cổ phiếu VNM chỉ là 8.874 tỷ; 146 tỷ còn lại là của các cổ đông khác tại công ty con. Và 9.019 tỷ là lãi kế toán ghi theo nguyên tắc dồn tích, không đồng nghĩa với 9.019 tỷ tiền mặt đã thu về.

Tự kiểm lại

• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG-NoioTPu_f5DvLV2GHAJzCEZFYzbyLIe3Yd1OQEQYJHw3DcMLPH53XlzSdkQZHs0D_U0UzHf4beGBeE3fEwN4BItO19TWiShykhLPQMM9t415M41F_aAG1r2-Je-vvm0S_uoRVNaKxXk6iv5DnW5RSQbqFRzWxDKCHaPtseAqznzLVx565_nE5MT_CgSqAgX3cIn2wBle1wncScwn1RS6OXnnCVSqAnNiinv_lkxYGQ==
• 24hmoney.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGkqLoZd3qkeJPvDkyxPjkqalUfZC0JS9FVmAcJq4M15qaJZokyJHdL_SD4zaZsnIquROJRJWHjCI3rihpSBeLHklCfFcTArm480ITPSUfRakEeMP7pzWJndhlUT6dJ3zNF-MWAUOV4837Bek4_YLuUu1E=
• vinamilk.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEAS8ZNqYacNWsB3RuVwA_2Nv6qOBFYFjuPpafPQBpOhBgONhUSGAJJ0AbnvU62bYFE9k8hwq50_IQEd8uZ5GpJOQmjAnHPeSF7xxo9XbO685z-07U2hgCAsN8mx7v6zUZSMj4LEObGm4vHMPgSDcr613YJ3cvfGASofy1g8xw57i9sM_41bExQ7gJ5OXpcDuWFlbjAPo4CQxa-Eg==
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG_Gob_5jTvdRYORHIpqZJQQIzmd6dXDlMeDfb9k9G5DuWbNv-OQGtXHf_vCL_WeiHmD47C-cWtUDgyS_AEnQKdzrvFI5c9XS_88g6znTxLk-skGlaOaavG45cpxJsvm26rcGqB3BuMtnyOmYtvmuAIkjUvfAJ7Qf7_IoWIkMkXmMZ6krCNHnzSUVJi7cHBm4EWNE66OplPRH-gjoNKVGAOsTGz1SL5IUjR_dF6KAXa2VNjZZeYyjMY4Ggi23d-