Biên lợi nhuận ròng là gì?

Nói cho dễ hiểu

Biên lợi nhuận ròng trả lời một câu hỏi duy nhất: cứ 100 đồng doanh thu thuần (doanh thu bán hàng đã trừ các khoản giảm trừ như chiết khấu, giảm giá, hàng bán bị trả lại), doanh nghiệp giữ lại được mấy đồng lợi nhuận sau thuế.

• Đường đi của 100 đồng đó: trừ giá vốn hàng bán (chi phí trực tiếp làm ra sản phẩm) → còn lợi nhuận gộp; trừ tiếp chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính (trong đó có lãi vay) → còn lợi nhuận trước thuế; trừ thuế thu nhập doanh nghiệp → còn lợi nhuận sau thuế. Biên ròng là chặng cuối cùng, nên nó là thứ khó "giữ" nhất.
• Công thức: Biên lợi nhuận ròng (%) = Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp ÷ Doanh thu thuần × 100.
• Tên pháp lý ở Việt Nam là ROS — "Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu", được quy định tại Thông tư 36/2021/TT-BTC (trước đó là Thông tư 200/2015/TT-BTC).

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Mẫu B 02 – DN (theo Thông tư 200/2014/TT-BTC), lấy đúng hai dòng:

• Mẫu số — Mã số 10: *Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ*, bằng Mã 01 (Tổng doanh thu) trừ Mã 02 (Các khoản giảm trừ doanh thu).
• Tử số — Mã số 60: *Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp*, bằng Mã 50 (Lợi nhuận kế toán trước thuế) trừ Mã 51 (Thuế hiện hành) trừ Mã 52 (Thuế hoãn lại).

Trên báo cáo tài chính hợp nhất (báo cáo gộp cả công ty mẹ và các công ty con), phần lợi nhuận còn tách ra:

• Mã số 61: *Lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ* — phần mà nhà đầu tư cổ phiếu đại chúng (cổ phiếu niêm yết, ai cũng mua bán được) theo dõi sát nhất.
• Mã số 62: *Lợi nhuận sau thuế của cổ đông không kiểm soát* (còn gọi là cổ đông thiểu số — những người nắm phần nhỏ ở các công ty con).

Lấy Mã 60 hay Mã 61 sẽ ra hai con số khác nhau. Ai nói "biên ròng" mà không nói lấy mã nào thì chưa đủ để kiểm chứng.

Một chỗ cần để mắt: tiền bán công ty con, thanh lý đất đai, chuyển nhượng dự án nằm ở Doanh thu tài chính (Mã số 21) hoặc Thu nhập khác (Mã số 31) — không nằm ở doanh thu bán hàng, nhưng vẫn chảy vào Mã 60. Nên một quý có thể có biên ròng đẹp nhờ khoản tiền chỉ đến một lần, không lặp lại quý sau.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Không có một con số dùng chung. Phải nhìn kèm tốc độ quay vòng vốn: bán lẻ quay vòng nhanh nên biên mỏng vẫn sống được, bất động sản quay vòng chậm nên phải biên dày.

• Bán lẻ, thương mại, phân phối xăng dầu / thiết bị điện máy (MWG, DGW, PLX): bình thường 1% – 3%; đáng ngại khi dưới 1% hoặc tiệm cận 0%, vì khi đó chỉ cần lãi vay nhích nhẹ hoặc sức mua yếu đi là doanh nghiệp rơi vào thua lỗ.
• Sản xuất hàng tiêu dùng (FMCG), thực phẩm – đồ uống, dược phẩm (VNM, DHG): bình thường 12% – 18%; đáng ngại khi rơi xuống dưới 7% – 8%.
• Bất động sản dân dụng: bình thường 15% – 25%; đáng ngại khi dưới 10% trong giai đoạn bán giao sản phẩm chính.
• Công nghiệp nặng, thép, vật liệu xây dựng (HPG): rất chu kỳ — đỉnh chu kỳ 15% – 20%, đáy chu kỳ chỉ còn 1% – 4%; âm kéo dài 2 quý liên tiếp là tín hiệu rủi ro cao.

Dấu hiệu đáng ngại chung: doanh thu tăng dương qua từng quý nhưng biên ròng thu hẹp liên tiếp 3 – 4 quý; hoặc biên ròng tụt vì chi phí tài chính (lãi vay) hay chi phí quản lý tăng đột biến.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Vinamilk — Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (VNM, HOSE), năm tài chính 2023 (căn cứ Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023 do KPMG kiểm toán và Báo cáo thường niên 2023 của Vinamilk):

• Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ (Mã số 10): 60.368.915.511.505 đồng (khoảng 60.369 tỷ đồng).
• Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp (Mã số 60): 9.019.354.165.051 đồng (khoảng 9.019 tỷ đồng). Trong đó phần thuộc cổ đông công ty mẹ (Mã số 61) là 8.873.812.416.732 đồng.
• Biên lợi nhuận ròng 2023 = 9.019.354.165.051 ÷ 60.368.915.511.505 × 100 ≈ 14,94%. Tại trang 18 Báo cáo thường niên 2023, Vinamilk công bố chỉ tiêu "Hệ số Lợi nhuận sau thuế/Doanh thu thuần" là 14,9%.

Đặt con số 14,9% cạnh một doanh nghiệp bán lẻ có biên 2% – 3% thì trông rất khác nhau — nhưng khác vì khác ngành, không phải vì doanh nghiệp bán lẻ "kém hiệu quả", nếu ta bỏ qua vòng quay hàng tồn kho và ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu).

Tự kiểm lại

• nguoiduatin.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHsH3MPnGyOauslfGSEx65ZNpjP_hHBRBvbo9y9wKeTHBPzqecQtxW0MO6MJn85FnQIMP9w-i3pX8FERmQE1wzk9YtdCAPhzMCjG6RXNh44NJmaDP5c0Id1uJmUKrsKqeUooaDGyhCGgOveoCutAGNNWsWxfaqTgP6diPlyEjsnWHISO3rUGt6OCxtE0wmnjTqloBb1dlFBATGBWF62cQk1DCIpgP-KlqHzAmo=
• vinamilk.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE6iAsApPGsUuNHWakYDzHUQRQNvjL2aN6bHAfsvsWvbkoFsKWN0zwpOtj44l7hnqIrjOMfrK0mMaVPV2t0RhcY7fHXPjDayC1mb0y_F0UNMtYzUb0lkZXWnWNvieUOIIgxiPuAECh4CtHxDe-X8lNo7QV56KiOJDP7ieNEL30YPRJ4K1kAnZZ48cG7we0wUWNQauWMzEEM9kRsHdc=
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHrE5jHUSGPM1N1CIUOsbgdSLqsepMafvtkHKoUPk_HvJAP0LBWKuQbuRlM4S1xuiTNuuExlCEU9fKlVbRUfHNfeUjqS-lfPNIq3VhBCNZAYvF2Gj9XUb7b9loWU25QrcSdetr6qKOKvPyJiHzB0fkkPY92IGQs6HzXtbSzmkpQbxwbDUZLAXqK2vaL4bS9Kix4eyDpQi1iV2co8aICsH-tOtftEWfvo5mN4LZx0SFIgQelPvJeumSQh8GgLSBb4P0F6w6pTpL0qg9ISrZX8MSYKe34Uys5VpU2aTSvibs6EAo0EwBVH9eR9m5BIuTqwAgnDcFrvpmmvOo=
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGWD935ksNfdb7JkQOEFdsT8byLW76myYZixEZmtH31AN9_RjkcWX0_XUH6m2HqJvhUjSFkMVaeH7nlDBuG7UXWPTWd5S-944kKQ-JSRtKRZJQhMyAbffxlrZfLGJ0ymFusDvwknPdK83Y3wPVcpJbNQ-L6eM4hXQ7T9SS7ZltfD2nyzfXraDjylx5V_M_KsYmygkVrhIsClYIRYjy8apQYsap6zz5sgF4ZfqeQBm5gR83I
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFm3fBIfW2YyjYMQWuqVcYqdn6TVFmrY4hBbA0dpYODoYG05FceO_GArts-BRTkKjFvN39M0qoLwwwgMYia6sjap5Mj4HHVNA5S-feP_G44LozavDji9-lKExjzyb03WYA-uJ0RkC53Kkrv-j3RYkIVsVmTCgpx5lV-eCzgTWgPq-2m_0K2mKJoWtrGxQG1ZH7GzSIpx0Nfk_F8vmr9Qdnx1ZIZDL626Cz24oOzcWpQ-Vqredd9jeRPlym1I59LRQ==
• vinamilk.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEevvQkk2CoLWtNFMWlXDmDYLAkFNZ8U5CWJlb4juSIqGlUOPlUa3BOLSOLXWIbmSR9jD3YOJ7GmIDdYXVAbuesldXMYJJifYw5Zfs3YsN-qSeycIfZYN0F-HW0JVzajg-afUSCReiNxEyL3Ybwf-Pj3TdaoTWi74xY_LOVad8Erl3XX0xv2wRM1mkodlX_8_HxVQoeMEDXA1EXZvU=