Biên lợi nhuận gộp là gì?

Nói cho dễ hiểu

• Biên lợi nhuận gộp (tiếng Anh là Gross Profit Margin) là một chỉ số tài chính, không phải một tài khoản kế toán được ghi chép riêng. Các đại lượng cấu thành nên nó được chuẩn hóa tại Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 – Doanh thu và thu nhập khác (ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC) và Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính.
• Doanh thu thuần là tiền bán hàng thật sự thu về về mặt ghi nhận: doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, trừ đi chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại.
• Giá vốn hàng bán là chi phí trực tiếp để làm ra sản phẩm hoặc giá mua của hàng hóa đã bán trong kỳ.
• Lấy doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán ra lợi nhuận gộp. Lấy lợi nhuận gộp chia doanh thu thuần, nhân 100%, ra biên lợi nhuận gộp. Nói cách khác: cứ 100 đồng bán hàng, phần còn lại sau khi trả tiền nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp, giá mua hàng là bao nhiêu.
• Điểm dễ hiểu nhầm nhất: đây là lãi trước chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí lãi vay và thuế. Nó chưa phải tiền lời cuối cùng của doanh nghiệp.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh — mẫu B02-DN (ban hành kèm Thông tư 200/2014/TT-BTC) hoặc mẫu B02-DN/HN (ban hành kèm Thông tư 202/2014/TT-BTC, dùng cho báo cáo tài chính hợp nhất).

• Mã số 10 – Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: bằng Mã số 01 (doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ) trừ Mã số 02 (các khoản giảm trừ doanh thu).
• Mã số 11 – Giá vốn hàng bán: tổng chi phí trực tiếp sản xuất hoặc giá mua hàng hóa đã tiêu thụ.
• Mã số 20 – Lợi nhuận gộp về bán hàng và cung cấp dịch vụ: chính là Mã số 10 trừ Mã số 11.
• Công thức: Biên lợi nhuận gộp (%) = Mã số 20 ÷ Mã số 10 × 100%.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Không có một con số chuẩn chung cho cả thị trường, vì biên gộp phân hóa rất mạnh theo ngành:

• Bán lẻ ICT, điện máy, thương mại phân phối, xăng dầu: bình thường 4%–10% (xăng dầu bán buôn/bán lẻ thường 4%–6%, ICT bán buôn khoảng 4%–7%). Ngành này chấp nhận biên mỏng để bù lại bằng vòng quay hàng tồn kho rất nhanh. Mức dưới 3%, hoặc biên gộp teo dần khi cạnh tranh giá gay gắt, là đáng ngại.
• Sản xuất công nghiệp cơ bản – thép – hóa chất: bình thường 12%–20% tùy chu kỳ giá nguyên vật liệu thế giới. Mức dưới 8% là đáng ngại; thực tế ngành thép từng rơi xuống ngưỡng âm ở quý 3 và quý 4/2022 do trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho lớn.
• Hàng tiêu dùng nhanh, sữa, dược phẩm: bình thường 35%–45%+ nhờ thương hiệu và sức định giá. Mức dưới 30% là đáng ngại.
• Bất động sản nhà ở: bình thường 30%–45%. Mức dưới 20% với dự án thương mại thông thường là đáng ngại.
• Hai tín hiệu cần soi kỹ: (1) biên lợi nhuận gộp âm — bán ra không đủ bù nguyên vật liệu và nhân công trực tiếp; (2) biên gộp lao dốc liên tiếp 3–4 quý — doanh nghiệp không chuyển được chi phí đầu vào sang giá bán, hoặc đang phải xả hàng tồn kho ứ đọng.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát (mã cổ phiếu HPG, niêm yết tại HOSE) — Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023 (đơn vị kiểm toán: Công ty TNHH KPMG), số liệu trích từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất:

• Mã số 10 – Doanh thu thuần: 118.953.027.893.654 đồng (khoảng 118.953 tỷ đồng).
• Mã số 11 – Giá vốn hàng bán và dịch vụ cung cấp: 106.015.187.198.082 đồng.
• Mã số 20 – Lợi nhuận gộp: 12.937.840.695.572 đồng (khoảng 12.938 tỷ đồng).
• Biên lợi nhuận gộp năm 2023 = 12.937.840.695.572 ÷ 118.953.027.893.654 ≈ 10,88%.

So sánh: năm 2022, doanh thu thuần đạt 141.409 tỷ đồng, lợi nhuận gộp 16.763 tỷ đồng, tương ứng biên lợi nhuận gộp 11,85%. Sang 2023, biên gộp giảm nhẹ xuống 10,88% khi sức cầu thép suy yếu, nhưng đã cải thiện rõ rệt so với mức đáy âm của nửa cuối năm 2022.

Tự kiểm lại

• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEFvBDtoNczMtW0hoaMiMnkurp1SKM1cN_NqfcLDamJPeh9_qRklHQVRBe0wUr9_vmOdVIvJW5mzOLFik3uX4icKSkI4-oiZqAp1BqvPVkZnlwT7cy61rfsmQAwd9LvZCptDvrFFvoAvV8W5cte884Z6J4HqZzJMBlrOoaoOUW1rtLX_stb_IDdbIMRHogmS-IQ_9ZxXD9AvL9Yejrk3iE7qiTMdEsajgL9kv2odYsMSxJNS6jJEqoMBgZ5-BylyPGjLyNhAQNbJP1Z-tjPYMnUmypYpEP6FDoNjlz4fkbeeqZCRK9OQ8FZxNGyEg==
• scribd.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFi2gYwBDQ2qviFHOiKYsNQHiTc5UVYaUldEs9R-N8pUIK3NDKX5GeQjoFjC62TDlClrPyoOqrQg_L1qUZIkkuzzfBO9HZPa7sGPrlgp2jHTLJODTL4TRo_im69NaDfE89zA44npJVzH6Do4KNs8BnlkwwkiCg8tg==
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHjpoXas-5dzVI83qysiiDxTOZ4uTgzb-CpPx4mc_G_7r1QhMz0HjNhzB53FGzxmr8LCa6PcsMWlE5Y1JwP2KB7TByIi3nVZdRhnbpAuH5iwvKQRqL66bylNwVkuja9mmpAk5oq1zeWMWnCxAWUx0YBb5iPBLWQPsFNK7zQLXCG51IDsmJ5ImVKSaPMKVJGg91eECOCH6FzsQ==
• 1office.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGzs3xEbx2VAwii504qdciIlckYucCKz9mvkXmGkIbVPBzTIaHdnd-NX0Jxj4d8WX21ONbwqYDUn5P9AcYua1THe74g9Xa0lNx2Ly_LmlyVnyLwDfhVJcmiFkwr7uQidAya4-X0_500RQ68qg1oZT6AfA==
• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG0RHzTVt0Y60NopaxlVdZQTvX869Z5mbhpRmZ5919p6SlekuQs0gY4QK8x9UpMvwlz6Afp1t06YfsS9r0Tt2vvTyy5FpJKd2YlS-URPSJOnZ-_turZ9jgeEAqh70H49I0yip3p-FvoKkdUy1HK6AIjz0IIk8yH1SR4b-BUtffRxcP1JSxzN5EpDUcauCAPTl8qhaNuFEacvZOduIVr
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFKR5izR-DaQPGPBpPkFiFHYyWeBtWZGGWR2Dxzf2ZlcjAP--4L5v19F_UvnCg0dA67o7jgZt3aVPuDoTyJTHU6607RDUgcxjUyJ9zvPmQJn79ffbBw9JhC1UV2dIHjWrHxhHOXuiZF1IJD61leGVpyGRfPFaEyjh7v52Li9a-5-oUT-7WCLronjTm8vlWgyhNhL1q5dGXo32zs2GCpMARKeO_DnA-86zHfkNw47T82SGEU0aCYE7iHfOgy5-4tYpfFh2A_sXcm
• qdnd.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGoskM6Ycz53PTRrBocdsxR2c_6csmIpLlNTxelxzfu7jbbBj_REGfjKSl9yMUKW_q8LtVDFGY-b6UhKVLkfyA5Tgt9aR2qoCZkNb1z1fqE9qkjL1MhoDgT_hwlzMgHm6xDGQPqLg-CuES3koqlAt7Z3V4OJkWDuHxHwuO48NvwRmCqDi4U9CEwuNOeofRFYdV8I71xTyAeDd9OK0yYq2Xa43WUlGQbjQfJY38p9BugbXrIVIrMmq2EJQ==
• upstock.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEuIubhLiyQijF0-RacF8LSv2J7Qc-J_2Bu57bKOwqbwuh9WwLclBBDJorMohTH4NXdwuq4InosLaHfm6nCTRdb74XI7XXU7FaWUDXgFRB3fGPMPSzzW6qWBs1k4KkODX26YFtPjupy1M-tcQuIWiVbjvIbfkypDG0MKI-eWVlhPvkspOW4pVPRuOGC