Lô chẵn và lô lẻ là gì?

Nói cho dễ hiểu

Hãy tưởng tượng sàn chứng khoán là cái chợ bán hàng theo rổ. Rổ nhỏ nhất được phép bưng ra chợ là 100 cổ phiếu — đó gọi là lô chẵn (round lot). Muốn đặt lệnh khớp lệnh thì phải đặt 100, 200, 1.500, 10.000… tức bội số của 100.

Còn lô lẻ (odd lot) là phần 1 đến 99 cổ phiếu còn dư, không đủ một rổ. Thường nó sinh ra một cách rất tự nhiên: bạn được chia cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ không tròn, thế là tài khoản mọc thêm một cục lẻ.

Điểm phải nhớ: lô chẵn và lô lẻ có sổ lệnh riêng. Sổ lệnh là danh sách người đang chờ mua và chờ bán một loại cổ phiếu. Hai sổ này không nhìn thấy nhau, nên người mua ở sổ lô lẻ không khớp được với người bán ở sổ lô chẵn.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Thẳng thắn: không có dòng nào tên "lô chẵn" hay "lô lẻ" trên báo cáo tài chính (BCTC). Đây là quy chế giao dịch của sàn, không phải kế toán.

Chỗ duy nhất liên quan là Thuyết minh BCTC, phần Vốn chủ sở hữu – mục Số lượng cổ phiếu: doanh nghiệp công bố tổng số cổ phiếu đang lưu hành và mệnh giá 10.000 VNĐ/cp. Việc số cổ phiếu đó bị xé thành từng cục 1–99 cổ phiếu thì nằm ở tài khoản lưu ký của từng nhà đầu tư tại VSDC (Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam), không tách ra trên BCTC công ty.

Căn cứ pháp lý để tra: Thông tư 120/2020/TT-BTC ngày 31/12/2020 của Bộ Tài chính, và Quy chế Giao dịch của VNX – Quyết định số 37/QĐ-SGDVN ngày 10/08/2022.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Lô chẵn: bội số của 100 cổ phiếu. Một lệnh khớp lệnh trên HOSE tối đa 500.000 cổ phiếu/lệnh.
• Lô lẻ: từ 1 đến 99 cổ phiếu. Đáng ngại ở chỗ sổ lệnh lô lẻ mỏng hơn nhiều: bạn có thể đặt bán ngang giá tham chiếu mà vẫn bị treo không khớp, đơn giản vì bên mua đối ứng không có mặt ở sổ đó.
• Giao dịch thỏa thuận: thường yêu cầu khối lượng từ 20.000 cổ phiếu trở lên — tức là lô lẻ không đi đường thỏa thuận lớn được.
• Mốc lịch sử 12/09/2022: từ ngày này HOSE mới đưa tính năng khớp lệnh lô lẻ trực tiếp lên bảng điện tử. Trước đó, nhà đầu tư có lô lẻ chỉ bán lại cho công ty chứng khoán theo hình thức thu mua thỏa thuận thủ công; tài liệu ghi nhận mức thu mua thường theo giá sàn hoặc thấp hơn thị giá 5%–10%.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát (mã HPG) — chi trả cổ tức năm 2021 bằng cổ phiếu, chốt danh sách ngày 20/06/2022, tỷ lệ 30% (nắm 100 cổ phiếu nhận thêm 30 cổ phiếu mới).

Giả sử nhà đầu tư A có 350 cổ phiếu HPG trước ngày giao dịch không hưởng quyền (ngày mà mua vào thì không còn được nhận quyền cổ tức này):

• Số cổ phiếu nhận thêm: 350 × 30% = 105 cổ phiếu
• Tổng sau khi nhận: 350 + 105 = 455 cổ phiếu HPG
• Chia rổ: 400 cổ phiếu là lô chẵn (4 lệnh 100, hoặc 1 lệnh 400), 55 cổ phiếu là lô lẻ

Với 55 cổ phiếu lẻ đó, nhà đầu tư phải dùng tính năng đặt lệnh lô lẻ riêng (có từ 12/09/2022) để khớp bán, hoặc tiếp tục gom thêm 45 cổ phiếu để tròn một lô 100.