Dòng tiền từ hoạt động tài chính (CFF) là gì?

Nói cho dễ hiểu

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ chia tiền chảy vào/ra két thành ba nhóm: hoạt động kinh doanh (CFO – tiền thu từ bán hàng, thu nợ khách), hoạt động đầu tư (CFI – tiền chi mua sắm máy móc, xây nhà máy), và hoạt động tài chính (CFF – tiền xoay quanh vốn vay và vốn chủ sở hữu).

CFF là nhóm nói chuyện với ngân hàng và cổ đông: vay thêm tiền, trả nợ gốc vay, phát hành cổ phiếu thu tiền về, mua lại cổ phiếu đã phát hành, trả cổ tức. Chuẩn mực Kế toán số 24 (VAS 24, ban hành theo Quyết định 165/2002/QĐ-BTC) và Thông tư 200/2014/TT-BTC (Điều 114) định nghĩa: hoạt động tài chính là hoạt động tạo ra các thay đổi về quy mô và kết cấu của vốn chủ sở hữu và vốn vay của doanh nghiệp.

Một chỗ rất dễ vấp: tiền lãi vay đã trả không nằm trong CFF. Theo VAS/Thông tư 200, nó được xếp vào hoạt động kinh doanh, Mã số 14. Nghĩa là nhìn riêng CFF, bạn không thấy được gánh nặng lãi vay của doanh nghiệp.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (mẫu B03-DN, hoặc B03-DN/HN với báo cáo hợp nhất — tức báo cáo gộp cả công ty mẹ và công ty con), tìm Mục III: Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính. Chỉ tiêu tổng hợp là Mã số 40 – Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động tài chính.

Các dòng con cấu thành:

• Mã 31 (+): Tiền thu từ phát hành cổ phiếu, nhận vốn góp của chủ sở hữu.
• Mã 32 (−): Tiền trả lại vốn góp cho chủ sở hữu, mua lại cổ phiếu đã phát hành.
• Mã 33 (+): Tiền thu từ đi vay (vay ngân hàng, phát hành trái phiếu…).
• Mã 34 (−): Tiền trả nợ gốc vay.
• Mã 35 (−): Tiền trả nợ gốc thuê tài chính.
• Mã 36 (−): Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu.

Công thức: Mã 40 = Mã 31 + Mã 32 + Mã 33 + Mã 34 + Mã 35 + Mã 36 (các khoản chi đã mang dấu âm sẵn trên báo cáo).

Bao nhiêu thì đáng ngại

CFF không có một ngưỡng % cố định, vì nó phụ thuộc doanh nghiệp đang ở giai đoạn nào của vòng đời. Nhưng thị trường Việt Nam có vài vùng nhận diện:

• CFF dương – bình thường: doanh nghiệp đang mở rộng, CFI âm sâu vì chi tiền xây nhà máy, nên vay ròng thêm là lẽ thường. Điều kiện đi kèm: hệ số Nợ vay/Vốn chủ sở hữu (D/E) dưới 1,5 lần với sản xuất, dưới 2,0 lần với xây lắp – bất động sản; hệ số chi trả lãi vay (lợi nhuận trước lãi vay và thuế EBIT chia cho chi phí lãi vay) trên 2,0 lần.
• CFF dương – đáng ngại: dương đột biến nhiều năm liền trong khi CFO liên tục âm. Khi đó tiền vào két đến từ vay mới hoặc phát hành cổ phiếu, chứ không từ bán hàng thu tiền về.
• CFF âm – thường là tích cực: doanh nghiệp đã trưởng thành, CFO dương mạnh, chủ động dùng tiền trả bớt nợ gốc (Mã 34) và chia cổ tức tiền mặt (Mã 36).
• CFF âm – đáng ngại: âm vì không vay mới được (Mã 33 tụt giảm, ví dụ bị ngân hàng siết hạn mức tín dụng — tức trần số tiền được vay — hoặc thị trường trái phiếu đóng băng) trong khi nợ gốc đến hạn phải trả dồn dập (Mã 34 tăng vọt) và CFO cũng tắc. Đây là kịch bản dẫn tới mất khả năng thanh toán cục bộ, tức có tài sản nhưng không xoay kịp tiền mặt để trả nợ đúng hạn.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát (HPG) – Báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán năm 2023 (KPMG kiểm toán), Mục III Báo cáo lưu chuyển tiền tệ:

• Tiền thu từ phát hành cổ phiếu, nhận vốn góp (Mã 31): 700 triệu đồng.
• Tiền thu từ đi vay (Mã 33): 127.142 tỷ đồng.
• Tiền trả nợ gốc vay (Mã 34): −119.859 tỷ đồng.
• Cổ tức đã trả cho chủ sở hữu (Mã 36): −8 tỷ đồng.
• Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động tài chính (Mã 40): +7.273 tỷ đồng.

Cũng trong năm 2023, tiền HPG chi mua sắm, xây dựng tài sản cố định (Mã 21, thuộc hoạt động đầu tư) lên tới hơn 17.352 tỷ đồng, cho dự án Khu liên hợp Gang thép Dung Quất 2. Vay mới vượt trả nợ gốc hơn 7.280 tỷ đồng (BCTC hợp nhất kiểm toán 2023). Nói cách khác: CFF dương 7.273 tỷ đồng ở đây là câu chuyện huy động vốn để đầu tư dài hạn, không phải câu chuyện bán hàng thu tiền về.

Tự kiểm lại

• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFOtWOQr4akvDH763aJNmeEooNd6CrPGUoXN2CBRc1LGNEXT7mvvOHsgnRggDuaCvW3GJiloPvrYkXulXlglsNDzu4bThTh8km0gQyLsAKgvcCSDgLTxhuT8d0i_3CECDY3ebJQFB8tU1a2Q7atnRuywd7pObdCxJak5qf-XShxzHvBMKH2_JJYZ0_w58VY1a-FtKP5EfOLsOgkKaU3
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF2bk_TitEgqoXHGNSKldRrr6RRjvuK9L7DUVze7ndQ_e0Sigur4JPIW4__lEXDxnwIvdTaurZ9JJYqttzMYa6kGGgu0yTv25nxQdVp2ZnkMWGSoazf5cO9OlKF79HbFOGmuxWKRw6wzgvertcRJ2YuGA2J9OmW8a0DbsepHuGrDtUIcHI1odp1hPPV2dsMTcJkcIkigSocIA==
• 24hmoney.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEcKhsVTQtV_CBmGtbWmE8Cvnt_LRIzOwvMAHKDPeyICFyjKd-oDdCjwydXDbV6Y_spW52DrYBfmxtXzebXP_nIyqE3S0bZFTo8wz9ZHSZHMXnPFGhB2lS-nu16Y3g7KHiKUiFX_9628QMglxCO04zY50t_6dDBSZUwmnpvHWHxhZkuUqBWHlEBf7Sof2HzPlF2hH_GlZRckF4YBsh05n-TDeE9x2hUBbdp5dCj
• dsc.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGSiFPcoSXuuG7GBfKF6NACIPKI6sFWdCSSjU-FVYiCBmH_vMqQMfVYm1btZj30lYF_xCzk89bAKCnEtdp-jBaj9pPw3nuBZ84tdSnD02gUpJ_kdxr6z2RKbQjJlht3CY1w9JpXjZgxOqB7GlVrkSSlORfprPbxjxsEcRQ=