Dòng tiền đầu tư (CFI) là gì?

Nói cho dễ hiểu

Dòng tiền đầu tư (CFI, viết tắt tiếng Anh của "Cash Flow from Investing Activities") là phần tiền ra – tiền vào gắn với hai nhóm việc: mua sắm, xây dựng, thanh lý tài sản dài hạn (nhà xưởng, máy móc dùng trên một năm) và các khoản đầu tư tài chính (cho vay, gửi tiền có kỳ hạn, mua trái phiếu, góp vốn vào công ty khác).

Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 24 (VAS 24, ban hành kèm Quyết định 165/2002/QĐ-BTC ngày 31/12/2002) định nghĩa: hoạt động đầu tư là mua sắm, xây dựng, thanh lý, nhượng bán tài sản dài hạn và các khoản đầu tư khác không thuộc các khoản tương đương tiền. "Tương đương tiền" là tiền gửi ngắn hạn (dưới 3 tháng) được coi như tiền mặt; gửi kỳ hạn dài hơn bị xếp vào đây.

• CFI chỉ nói tiền đi đâu, không nói làm ăn lời hay lỗ.
• CFI âm = tiêu ra nhiều hơn thu về; CFI dương = thu về nhiều hơn tiêu ra.
• Đừng lẫn với OCF (dòng tiền kinh doanh – tiền thu từ bán hàng) và CFF (dòng tiền tài chính – tiền vay, trả nợ, phát hành cổ phiếu).

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ – báo cáo riêng dùng mẫu B03-DN, báo cáo hợp nhất dùng mẫu B03-DN/HN (theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 202/2014/TT-BTC). Kéo xuống Mục II: Lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư. Dòng tổng hợp cần đọc là Mã số 30 – Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư, bằng tổng các mã từ 21 đến 27; khoản chi được ghi trong ngoặc đơn, nghĩa là âm.

• Mã 21: tiền chi mua sắm, xây dựng TSCĐ (tài sản cố định – nhà xưởng, máy móc dùng lâu dài) và tài sản dài hạn khác, còn gọi là Capex – chi (-).
• Mã 22: tiền thu từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ và tài sản dài hạn – thu (+).
• Mã 23: tiền chi cho vay, mua công cụ nợ của đơn vị khác (gửi tiết kiệm có kỳ hạn, mua trái phiếu) – chi (-).
• Mã 24: tiền thu hồi cho vay, bán lại công cụ nợ – thu (+).
• Mã 25: tiền chi góp vốn vào đơn vị khác (lập công ty con, liên doanh, liên kết) – chi (-).
• Mã 26: tiền thu hồi vốn góp vào đơn vị khác (thoái vốn) – thu (+).
• Mã 27: tiền thu lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia – thu (+).

Bao nhiêu thì đáng ngại

Không có một con số tuyệt đối dùng chung cho mọi doanh nghiệp. Phải so với dòng tiền kinh doanh và với cơ cấu bên trong CFI:

• CFI âm thường là bình thường với doanh nghiệp sản xuất, hạ tầng, bán lẻ đang mở rộng. Ngưỡng lành mạnh hay dùng: |Mã 21 (Capex)| chia cho OCF (dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh, Mã 20) ≤ 100% – tức tiền bán hàng thu về đủ trả cho tiền mua tài sản, khi đó dòng tiền tự do (FCFF – phần tiền còn lại sau khi chi đầu tư) dương và không phải vay thêm.
• Đáng ngại: |Mã 21| lớn hơn OCF liên tục nhiều năm, buộc phải bù bằng vay nợ (CFF dương lớn), trong khi đòn bẩy tài chính – hệ số Nợ vay / Vốn chủ sở hữu (D/E) – vượt 2 đến 3 lần và dự án dở dang chậm đưa vào vận hành.
• Đáng ngại về cơ cấu: tiền chi ở Mã 23 (cho vay, gửi kỳ hạn) và Mã 25 (góp vốn vào đơn vị khác) chiếm trên 50–70% phần chi của CFI – tức tiền không chảy vào sản xuất, nhất là khi bên nhận là công ty chưa đại chúng, khó kiểm chứng định giá.
• CFI dương cũng phải soi: dương đột biến từ Mã 22 (bán tài sản) hoặc Mã 26 (bán công ty con) khác hẳn dương đều đặn từ Mã 27 (lãi tiền gửi, cổ tức).

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát, mã HPG (niêm yết trên HOSE), Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023 (kiểm toán bởi KPMG). Trích Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất 2023, đơn vị tính: VND.

| Mã số | Khoản mục | Năm 2023 | | :---: | :--- | :--- | | 21 | Tiền chi mua sắm, xây dựng TSCĐ và các tài sản dài hạn khác | (17.373.946.475.964) | | 22 | Tiền thu từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ và tài sản dài hạn khác | 206.461.627.829 | | 23 | Tiền chi cho vay, mua công cụ nợ của đơn vị khác | (39.803.522.821.759) | | 24 | Tiền thu hồi cho vay, bán lại công cụ nợ của đơn vị khác | 43.279.753.995.632 | | 26 | Thanh lý công ty con | (526.054.585.230) | | 27 | Tiền thu lãi tiền gửi và cho vay | 2.222.218.737.225 | | 30 | Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư (CFI) | (11.995.089.522.267) |

Đọc bảng này ra ba điều: (1) CFI thuần năm 2023 âm gần 11.995 tỷ đồng; (2) phần chi lớn nhất là Capex – Mã 21 âm 17.374 tỷ đồng, gắn với giai đoạn giải ngân dự án Khu liên hợp gang thép Hòa Phát Dung Quất 2; (3) Mã 23 chi 39.804 tỷ và Mã 24 thu về 43.280 tỷ – đây là tiền gửi có kỳ hạn quay vòng qua lại, không phải tiền xây nhà máy. Cùng một dòng "đầu tư" nhưng hai bản chất rất khác nhau.

Tự kiểm lại

• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG9mxkKOf8yYKv763AYBLt_pq9Qffz6Defpw5NyBC8cUDUK7b2TU8JhdS3UsNRCanVfQlc-zpjHYVSuhYq9zR1-oefgv09wwTMwllsdgObQhl6GN9Hprave0qXc3vnCnue5eAVvVs848ZrBBAyD7fKxoYAG1FMyOFJhjcPg-gtj28en79XiBCNY
• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFP3LovHGmmWV9M6GZ59-v5D-VKKpqzhYRkGtqbwOwhtr5se7NgAdq7L1SmvXUu0IIN6DOstjSgOaS1ymqgzKKWUx5IgTfdFlcEsMv9ZX3mOs9thzMKc3mcCwDBynykWlISOBmxw1jefirTHDzebopOypb5ZvyKMDd1uomnrjgKElLs5DsP3TpFYtwzLSYvnTARXNhz1mKv53OMWngP
• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEaqcK3QFQUqdOmMX_X1xkR1inhfwmK0rs3P4MUT7zy5mhM89NUeZi4Z7WlgLsri3B13UT7LJAriPIDXNEbxhA5lYDlYaI5rEUVFvUEhjLUOkUsNza5G9EHyUghbZDwfKzREMl_WKQY7qqQS1vRDBcHPOofZGhhlTleH5681DRhvPv0WrXDbXbfZ0wQphwsBWVKGUksR-QR1imRxfen
• 24hmoney.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFHMlEQOZ-a9tIp7OtBNBaYrxfbS09bNUOlKDwctKUc7Z5UHgNw8SqGS4jF142hwcJ4SG-d2rYEPoMg04MEbcqTYcYD9GC43xFSUceLEvwFtNSf7OZVDXliEXINSKb1Lr_5NS7ZhLnCVjQeyl5xoKYXFLJaMIIg9HHVqHbJOhm4vQu5WfNgHDPHyzrRYV-L4AhliuKIZkaypXUBzikFeoYWkCwHMxw12LwYSoQ=
• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFYJ4ra41tKz383GSpN-MS1VKch6Wor084Edfj6lB6uXqU-j3-g-7v3CtpmFcp0yQcHZiTyoeESQ0qNy9k7Zx7TLhWdkYbhyNkdeb2vVHO7CLGpAYn9XLfL3EDjjSJYwjFWWOr0a42-oZ0tVTR_fDjLWqJBG5OW1Fucevfn0jwMdgg4J3s13VLilw==