Phải thu khác là gì?

Nói cho dễ hiểu

Phải thu khác là tiền mà doanh nghiệp tin rằng có người còn nợ mình, nhưng khoản nợ đó không đến từ việc bán hàng. Tiền bán hàng bị nợ thì gọi là phải thu khách hàng (Tài khoản 131); nợ giữa các đơn vị trong cùng một tập đoàn là phải thu nội bộ (Tài khoản 136 — đừng nhầm với Mã số 136 trên Bảng cân đối kế toán nói ở dưới). Còn Tài khoản 138 là cái sọt đựng mọi thứ còn lại:

• Tiền lãi cho vay, lãi tiền gửi, cổ tức chưa thu về.
• Tiền chi hộ, tạm ứng cho nhân viên hoặc đối tác cần thu hồi.
• Tiền đem đi ký cược, ký quỹ (đặt tiền giữ chỗ để bảo đảm một giao dịch) hoặc cho mượn tạm.
• Tiền góp vốn hợp tác đầu tư (BCC — hợp đồng hợp tác kinh doanh), tiền đặt cọc nhận chuyển nhượng dự án hoặc cổ phần.
• Tài sản thiếu đã phát hiện nhưng chưa xác định được nguyên nhân, chờ xử lý (Tài khoản 1381).

Căn cứ pháp lý: Điều 21, Thông tư 200/2014/TT-BTC (Bộ Tài chính ban hành ngày 22/12/2014) và Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 21 (VAS 21) — Trình bày Báo cáo tài chính.

Nói một câu cho F0: đây là phần tài sản không nằm trong két và cũng không nằm trong kho, mà nằm trong niềm tin rằng sẽ có người trả.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Trên Bảng cân đối kế toán (mẫu B01-DN), khoản mục này tách theo kỳ hạn:

• Phải thu ngắn hạn khác — Mã số 136: nằm trong mục III. Các khoản phải thu ngắn hạn (Mã số 130), thuộc phần Tài sản ngắn hạn (Mã số 100).
• Phải thu dài hạn khác — Mã số 216: nằm trong mục I. Các khoản phải thu dài hạn (Mã số 210), thuộc phần Tài sản dài hạn (Mã số 200).
• Chi tiết nợ của ai, quá hạn bao lâu, đã trích lập dự phòng chưa (dự phòng là tiền trích trước để bù cho khoản nợ có nguy cơ không đòi được, hạch toán ở Tài khoản 2293): nằm ở phần Thuyết minh BCTC, thường là mục VI.06 tuỳ mẫu báo cáo của từng doanh nghiệp.

Cách đo độ to nhỏ:

Tỷ trọng phải thu khác = (Mã 136 + Mã 216) / Tổng cộng tài sản (Mã 270) × 100%

Bao nhiêu thì đáng ngại

Theo cách đọc chất lượng tài sản của doanh nghiệp niêm yết Việt Nam:

• Bình thường: doanh nghiệp sản xuất, bán lẻ, thương mại thường để phải thu khác dưới 3% – 5% tổng tài sản. Chủ yếu là lãi tiền gửi dự thu, tạm ứng công tác phí, tiền cọc mặt bằng nhỏ lẻ.
• Bắt đầu đáng ngại: từ 10% tổng tài sản trở lên, hoặc chiếm trên 30% – 40% tổng các khoản phải thu.
• Rất đáng ngại: trên 15% – 20% tổng tài sản và kéo dài qua nhiều quý, nhiều năm, đặc biệt ở nhóm bất động sản, xây dựng, penny/midcap (cổ phiếu vốn hóa nhỏ và trung bình).
• Hệ quả nếu bị buộc trích lập dự phòng (Tài khoản 2293): lợi nhuận và vốn chủ sở hữu (phần vốn thực của cổ đông còn lại sau khi trừ hết nợ) bị ăn mòn đúng bằng phần trích lập.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

NVL — Công ty Cổ phần Tập đoàn Đầu tư Địa ốc No Va, sàn HoSE, số liệu từ Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2024 (ký ngày 28/03/2025):

• Tại ngày 31/12/2023: Tổng cộng tài sản (Mã 270) là 241.486.379.543.125 đồng; Phải thu ngắn hạn khác (Mã 136) là 30.139.277.491.282 đồng, tương đương 12,48% tổng tài sản.
• Tại ngày 31/12/2024: Tổng cộng tài sản (Mã 270) là 237.777.980.657.656 đồng; Phải thu ngắn hạn khác (Mã 136) là 37.982.680.530.513 đồng, tức tăng thêm hơn 7.843 tỷ đồng so với đầu năm, và chiếm 15,97% tổng tài sản.
• Theo thuyết minh BCTC, khoản mục này chủ yếu gồm các hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) phát triển dự án và đặt cọc nhận chuyển nhượng vốn góp/dự án với các đối tác.

Đối chiếu với ngưỡng ở trên: con số 12,48% (31/12/2023) và 15,97% (31/12/2024) đều nằm trong vùng cần lưu ý về rủi ro thu hồi vốn và áp lực thanh khoản, nhất là trong giai đoạn thị trường bất động sản trầm lắng.

Tự kiểm lại

• misa.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFTaRKxPhqli8czZeAu3_DJwsQ1FX5V5U_Uag2O1RmWwnacoqa1YjJ41MoItG9r9x2qb-VzPBq0Em6ZVwo9J3op0I6RkEZxlwElEqCYAjZCGbR30BURGfp5CPgwH3mu_Vm_6AbfJsUe8y-SbFzlxLw2bcyimbsS46K2TastJy99Jweww3KPgS1mD20MhLashcVIHA==
• ketoananpha.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHM5WkSpFg-Nq1q1vkbkdANHwE8c10ZQ36IYvFCCdR_O-wuCpQ_Owbh68e-vZHmtkmaWBFvQ1bLsxFpbExU9Zzg2oGW2YclFB7_Q279dFXyboeFBZGQjdJRTGBpUqSEXWzir9DMRSL8suk=
• fast.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHxrYjEsgljfgQLD-0NyOaam5ixcXYw7_uypql_ZU7i1rlDrQ0rWAzb6ZOFs3Eii0t3YWx3QIFDpkQwx4R61Vl9SI8AMnMmGaQ9zcqMWMlKhuYLwr-jheW3Hl4LRVxJ92lZr8_pYUtGmrHbxNXJaz6JX2-cgVVjDm95-OqLpECFkCVZTw0OU6nJlVT6bmdG
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHZqF_f7Hi-WtrVTcl6YBvpQP2Zuct3fnx4rZHXOoQn3JfMbKzo_9nnioUULG7KTnJtsUrc50SAPk7vhRMMpMXmWBO6dCTJXY9ueCR1HpA1d_VnNbZF6xdRcd3eBdSDc2uA8YZSRoBJjYZB7efcNXANu4yA-M2yIYyQvu6ABUq2pC1M5dEF96gUDHCXmoUJf3-hvzkc_qkfrPEG
• mva.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF3I8-OkMJU5xOjMUeDGcCwG21Q97L7yiGULSnnJDVe74Otwv1RN9G5Q1MbanMtlmaO1ih8794wA3ZSkDPlZ58qtkbnRtrfpNKVf2j0ystBn1YnDMnUKMxMO27tBM28pIzyDKKrdL_aV1xN7cgywYZV
• ketoanthienung.net — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFsMMSfPktH26lgDlSD9ZeRc0opoR-IAJzW8BIcAfOdbLfdUohjDGqIaR8p1tFQGoafw7eTv5uFbCjLRwGXjG_0uzQKjgqHMZDRZiKnCdsh8OnHpGWp6WxpQID4eOJwE2lxiNete3rBP3VJ8nNPrL0wFbF8HgYTEcqYKkjvs6Jb2Rlv
• misa.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHMaakuov8v7ZO3n37jm4zRzUN0KVKFRJjIxv6S8CcB9395KbYjNhpIXpW42K1Y0yAfZKX2PvdvoOUZg-JxWkSgWQllT0qwKh4NK0os9LjyZ2HQpKj4YaSNdEQ6xGql4xTo3YiT
• novaland.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEAYPWnV6FOYGzliAJB-6nsHIw9mB9tms667E0MzEPXfujP5-qY76udn6wDxG1gzXaRyjoT-zKK4fxZsT-G4D_5YbBI_hF20F4t4eV2XIcAJOtUiwPaHb94cCAcyCDewZx8XdAW5XD6bdQHeyFSGHhqjtQ0Ircmxnckd1P3zw1hn8c-_AVNaBU8mKDJlRi7vJxuIEjnze_agakyQ_-111r6OyilT_VFIzky__rV3tl7f8Gbk8g98fBGnJMRRNfevCzUl_JmVKmRceEKLg==