Phải thu khách hàng là gì?

FinFoolish · Gemini gemini-flash-latest đọc · DeepSeek deepseek-flash viết · Claude claude-opus-5 kiểm · cập nhật 08:01 21/09/2026

Ý chính

Phải thu khách hàng là tiền khách nợ mình, nằm ở Mã 131 (ngắn hạn, dưới 12 tháng) và Mã 211 (dài hạn, trên 12 tháng) trên bảng cân đối kế toán.
Đo bằng DSO = phải thu bình quân × 365 / doanh thu thuần: bán lẻ 7–30 ngày, sản xuất 45–90 ngày, xây lắp 90–150 ngày là vùng bình thường.
Đáng ngại khi phải thu tăng nhanh hơn doanh thu 3–4 quý, dòng tiền kinh doanh (Mã 20) âm nhiều quý, hoặc dự phòng khó đòi (Mã 137) vượt 10–15% phải thu khách hàng.

Nói cho dễ hiểu

Phải thu khách hàng là tiền mà người mua còn nợ mình, sau khi mình đã giao hàng hoặc đã làm xong dịch vụ nhưng khách chưa trả tiền. Nói cách khác, mình đang cho khách vay — dân kế toán gọi là "cấp tín dụng thương mại", tức bên bán tạm ứng vốn cho bên mua.

Căn cứ pháp lý: Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính (ngày 22/12/2014), Điều 17 — tài khoản 131 "Phải thu của khách hàng".
Hàng giao rồi, hóa đơn xuất rồi, doanh thu ghi rồi — nhưng tiền chưa về két. Vì vậy báo cáo kết quả kinh doanh có thể đẹp trong khi tiền vẫn nằm ở nhà khách.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Trên Bảng cân đối kế toán (mẫu B01-DN), phần TÀI SẢN:

Mã 131 – Phải thu ngắn hạn của khách hàng: nằm trong mục *II. Các khoản phải thu ngắn hạn (Mã 130)*, là tiền khách nợ sẽ thu trong dưới 12 tháng.
Mã 211 – Phải thu dài hạn của khách hàng: nằm trong *I. Các khoản phải thu dài hạn (Mã 210)*, thu trong trên 12 tháng.
Mã 137 – Dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi: ghi âm, tức phần bị trừ bớt ra khỏi số nợ vì khách có dấu hiệu khó trả.
Mã 312 – Người mua trả tiền trước ngắn hạn: khách ứng tiền trước mà mình chưa giao hàng; khoản này phải trình bày bên Nguồn vốn, không được bù trừ qua lại với Mã 131.

Hai chỉ số nên tự tính:

Vòng quay khoản phải thu = Doanh thu thuần / Phải thu khách hàng bình quân. Số càng lớn nghĩa là thu tiền càng nhanh.
Số ngày thu tiền bình quân (DSO) = 365 / Vòng quay = (Phải thu bình quân × 365) / Doanh thu thuần. DSO bằng 90 nghĩa là bình quân 90 ngày mới thu được tiền hàng.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Tùy ngành, đừng lấy một ngưỡng áp cho tất cả:

Bán lẻ, tiêu dùng nhanh (MWG, MSN, VNM): DSO bình thường 7–30 ngày, phải thu ngắn hạn / doanh thu thuần dưới 10%. Đáng ngại khi DSO vượt 45 ngày hoặc phải thu vượt 15% tổng tài sản.
Sản xuất, phân phối công nghiệp: DSO bình thường 45–90 ngày; đáng ngại khi vượt 120 ngày.
Xây lắp, hạ tầng (Coteccons, Hòa Bình, Fecon): DSO bình thường 90–150 ngày, phải thu chiếm 25–35% tổng tài sản; đáng ngại khi DSO vượt 180–270 ngày hoặc phải thu vượt 50% tổng tài sản.
Ba dấu hiệu đỏ cho mọi ngành: (1) phải thu tăng nhanh hơn doanh thu suốt 3–4 quý liên tiếp; (2) dòng tiền kinh doanh (CFO, Mã 20 trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ — là tiền thật thu vào trừ tiền thật chi ra từ việc bán hàng) âm nhiều quý trong khi báo cáo kết quả kinh doanh vẫn báo lãi; (3) dự phòng khó đòi (Mã 137) chiếm trên 10–15% phải thu ngắn hạn của khách hàng.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Coteccons (mã CTD, sàn HOSE) — BCTC hợp nhất quý 1 niên độ 2024, kỳ kết thúc 30/09/2023:

Tổng tài sản: 20.577 tỷ đồng.
Phải thu ngắn hạn của khách hàng (Mã 131): 10.688,8 tỷ đồng, tương đương 51,9% tổng tài sản — hơn một nửa tài sản công ty là tiền khách chưa trả.
Dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi (Mã 137): 1.195 tỷ đồng, hơn 11% giá trị phải thu khách hàng. Riêng khoản nợ khó đòi tại Công ty TNHH Đầu tư Bất động sản Ngôi Sao Việt (thuộc Tân Hoàng Minh) là 484 tỷ đồng.
Bối cảnh giai đoạn đó: chủ đầu tư bất động sản khó thanh khoản, tiền công trình bị giữ lại dài ngày, chi phí dự phòng nợ xấu bào mòn lợi nhuận ròng dù công ty vẫn trúng thầu nhiều.

Tự kiểm lại

vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFeRz3Od4My6dag1Mmht49BSizllrTacVIiyj8YZfJaiUMOtBbRVkW1CwTyUI4Az9Mrc4SUKHIZSG01vs0so0XYgFkzgQpczH3fCjEXboyBzvm4UzIUaz9zinG4qRYsZWTUkmmd8MCAPr8sVEX2JqP2Dpbp5QW65qyJGz7qO-N3_F-39Q6f2WA=
vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQESMjKRBvlXGk1MMrgQU6Pa7trpQHYgiohTmo7FFPcHgHi34vWDIUWe3hQ_G39qWT0qJIylNbfmEVfp8-YJ0c4QLnkO-PHEl0C4Ddut-txzLsPibKYp2MEuktSl5n85jDiLV-CF-vNWnnv8FBqQ3EjPgLh357fWF_tvE9Lcn2Z3Wkaab1rMa8MtbWJvhlArozzKYK-8-KOn0WFU-JbJVZHBbpE=
hataphar.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFOLF5sXIx7bJOI_-jdOuDeuzWHYAh_oQkZRlsbOyjItekZUlRFt9ybUDwf0hYleaX31BG8VOPUb5vwpoKPzbIPhaZOnHrRIKnTQ12n0JlJxpRU1wCint9eq2O_sit7eOYEzWUOSif3BIZ0V80YdhsnuRWrK1JPSjCNPz3Bs-kxJdkEyzAXaOSVwP81P_zfWpwo
scribd.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFhU1951wXwjMDajWghXhD_b7mZeNwtfvpvVKS4M75tDSYbHGqxIFgi-dWLb5gVm05woJc-tfR6OL8boqF_ALh0of2-F9CvgclFQ-K1KVJgYN4F0jrfEv0I-dhHkn0CY7QsJjTshijXVBOyMnCO3VH2qN9SVRahenwSubMkDP35GUMPulTwY2vBv_8=
nguoiquansat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH0GCYi14m5YOvnLj-U4qSckI29-V8Nju0qMCAc_yNzhqN3G9bUFx4G_SvLp84miuPKqeiO0dnvIJILx30-QkCLansGk9_A2bgGp_GRw-4SWfx_wuaQ4jBLPS7a5eQdo5bDm5DUyfB1konHaYeDmgI4RYsBRrHpxw3jixiIxKCHTfBwF_jBqfDhx3PnTMxKO2w2QXbnsDMARuL72l-vysoren8=
phs.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH6WqEU8mcz2U31C6mQ6cQ5wvAD4fX6wKfhOlq7vfsKFPBpvlG0O31jZcvFW1dUsMNNk8DRn_5Z7_7zYhyvlo8DiB8__4QqhekFs4wSGchLUVRZJJ7EenkYrX5fVn-MmSm4fzvDGxLcHxeAx4kPA6m8paDHhThGBc9VfO3dfM0Uo90_AnqqceECJ38=
petrotimes.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFHdy8X_huPJBRbqox-xK7M5ZttV517v-nPjs-KfoiOEGRjkd4kDAOEI-avw5T_RdKICdZxUJ2PgJtwf344pKOF6z7RQy8xREZHMtcdALwzr-bF60kq5K6Z90NC-6EujGrKvR6HAM0BId1NM_eWdPvsuZdpsAxBHAwD59u5yRCclVF5YQFdy-8JfG_qkOVHf-pC58lGOyI8oaX0EaOEGslf54B89-Q8IQ==
fecon.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHmRgEGRAUjpyO7qs2VR-QLyvyas1Uawqb9Wj8m3z69RmBRT20XVYgRaiHcAK1bVZobZL--MbeaOdNPxmiu0xxWHlA2NykRNWw9WFzq_6mtdtI66W3gySlBU1x_0qDDTzZerOiPPk18Cu-q05HKAW6G0BKNBSw=

Đọc tiếp

Dòng tiền kinh doanh (CFO)

Dòng tiền kinh doanh (CFO) là tiền thật thu vào trừ tiền thật chi ra từ hoạt động bán hàng chính của doanh nghiệp trong một kỳ, nằm ở Mã số 20 trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Lãi kế toán có thể chỉ là con số trên giấy; CFO mới là tiền đã về két.

Người mua trả tiền trước

Người mua trả tiền trước là tiền khách đã ứng/cọc cho doanh nghiệp nhưng hàng chưa giao, dịch vụ chưa xong — nên kế toán phải treo nó ở phần nợ phải trả, tuyệt đối không được ghi vào doanh thu.

Phải thu khác

Phải thu khác là tiền mà doanh nghiệp ghi là "người ta còn nợ mình" nhưng không phải nợ vì mua hàng: lãi cho vay chưa thu, chi hộ, tạm ứng, tiền cọc, tiền góp vốn hợp tác. Khoản này nằm ở Mã số 136 (ngắn hạn) và Mã số 216 (dài hạn) trên Bảng cân đối kế toán.

Vòng quay khoản phải thu

Vòng quay khoản phải thu là số lần tiền bán chịu (giao hàng trước, khách trả tiền sau) được thu về trong một kỳ. Công thức: Doanh thu thuần ÷ Phải thu khách hàng bình quân; lấy 365 chia cho số vòng sẽ ra số ngày thu tiền bình quân (DSO).

P/E trung bình 5 năm

P/E trung bình 5 năm là cách định giá lấy giá cổ phiếu chia cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) bình quân 5 năm — hoặc bình quân P/E của 5 năm — để một năm lãi đột biến không làm méo con số định giá. Người mới nên đọc nó kèm cả mốc thời gian và nguồn của từng năm số.

P/S — giá trên doanh thu

P/S (giá trên doanh thu) là tỷ số lấy vốn hóa thị trường chia cho doanh thu thuần, cho biết thị trường đang trả bao nhiêu đồng cho mỗi 1 đồng doanh thu doanh nghiệp tạo ra. Ngày 29/12/2023, FPT có P/S khoảng 2,32x (tính từ BCTC hợp nhất kiểm toán 2023).

FinFoolish đọc báo cáo tài chính đã công bố và đếm số. Đây là nhận định về SỐ LIỆU, không phải khuyến nghị mua bán cho bất kỳ ai. Tiền của bạn thì quyết định phải là của bạn — và hãy tự bấm vào từng con số để kiểm lại.