Giá trần, giá sàn, biên độ là gì?

Nói cho dễ hiểu

• Mỗi ngày, sàn giao dịch chốt một giá tham chiếu — hiểu nôm na là cái mốc so sánh của ngày hôm đó (thường là giá đóng cửa phiên liền trước với HOSE và HNX; với UPCoM là giá bình quân gia quyền phiên liền trước).
• Biên độ là cái khung % mà giá được phép xê dịch quanh mốc đó. Giá trần = giá tham chiếu × (1 + biên độ): giá cao nhất được đặt và khớp trong ngày. Giá sàn = giá tham chiếu × (1 − biên độ): giá thấp nhất được đặt và khớp trong ngày.
• Giá tính ra được làm tròn xuống theo bước giá (đơn vị nhỏ nhất mà giá được phép nhảy) đối với giá trần, và làm tròn lên theo bước giá đối với giá sàn; trong mọi trường hợp giá sàn không nhỏ hơn một bước giá tối thiểu (hoặc ≥ 100 đồng/cổ phiếu).
• Nói cách khác: trần và sàn không phải dự báo giá sẽ đi đâu. Chúng chỉ là hai cái lan can của ngày hôm nay.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Nói thẳng: trần, sàn, biên độ không phải khoản mục kế toán và không hiển thị trên bảng số liệu BCTC của chính doanh nghiệp phát hành cổ phiếu đó theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS). Đừng mở BCTC ra tìm, không có đâu.
• Chúng chỉ gián tiếp chạm vào BCTC của nhà đầu tư là tổ chức/doanh nghiệp đang sở hữu cổ phiếu đó, ở Mã số 121 – Chứng khoán kinh doanh (Bảng Cân đối kế toán – ghi nhận theo giá gốc danh mục cổ phiếu đầu tư).
• Và ở Mã số 123 – Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh: nếu giá đóng cửa thị trường (nằm trong dải sàn – trần cuối niên độ) thấp hơn giá mua gốc thì phải trích lập. Phần Thuyết minh BCTC giải thích giá trị hợp lý (fair value – giá thị trường ước tính) và dự phòng tổn thất các khoản đầu tư tài chính.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Khung chuẩn theo quy định: HOSE ±7%, HNX ±10%, UPCoM ±15%. Riêng phiên giao dịch đầu tiên, hoặc phiên sau khi tạm ngừng giao dịch trên 25 ngày: HOSE ±20%, HNX ±30%, UPCoM ±40%.
• Bình thường: cổ phiếu chạy trong khung biên độ, thanh khoản đều hai chiều (có cả dư mua và dư bán — tức là có cả người xếp hàng mua lẫn người xếp hàng bán). Chạm trần hoặc sàn 1–2 phiên quanh tin kết quả kinh doanh định kỳ hay tin vĩ mô là diễn biến cung cầu bình thường.
• Đáng ngại: trắng bên mua – dư bán sàn hàng triệu đơn vị nhưng dư mua bằng 0, nghĩa là cả bảng chỉ có người bán, không ai đặt mua. Người đang giữ cổ phiếu muốn bán cũng không khớp được lệnh, tiền bị kẹt trong cổ phiếu.
• Mốc pháp lý cần nhớ: khi một cổ phiếu tăng trần hoặc giảm sàn liên tiếp từ 05 phiên trở lên, Sở GDCK sẽ ra công văn yêu cầu doanh nghiệp gửi văn bản giải trình công khai nguyên nhân biến động giá trong vòng 24 giờ.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

• PDR – Công ty Cổ phần Bất động sản Phát Đạt, niêm yết trên HOSE.
• Thời điểm: tháng 11/2022, giai đoạn áp lực thanh khoản trái phiếu doanh nghiệp.
• Chuỗi 17 phiên giảm sàn liên tiếp, từ ngày 04/11/2022 đến ngày 28/11/2022, biên độ −7%/phiên – đúng khung của HOSE.
• Thị giá rơi từ 40.600 đồng/cổ phiếu (giá đóng cửa ngày 03/11/2022) xuống còn 12.000 đồng/cổ phiếu (cuối phiên 28/11/2022), tức giảm hơn 70%.
• Suốt chuỗi phiên đó, PDR mất thanh khoản chiều bán: khối lượng dư bán sàn mỗi phiên từ vài chục triệu đơn vị mà không có lệnh đối ứng.
• Vì có từ 5 phiên giảm sàn liên tiếp, HOSE đã gửi văn bản yêu cầu PDR giải trình; doanh nghiệp phải phát hành các công văn giải trình, trong đó có Công văn số 445/2022/PĐ-TC ngày 10/11/2022, nêu việc cổ phiếu giảm sàn là do yếu tố tâm lý thị trường và cung cầu thực tế, doanh nghiệp vẫn hoạt động bình thường.
• Căn cứ pháp lý cho cơ chế này: Thông tư số 120/2020/TT-BTC ngày 31/12/2020 của Bộ Tài chính và Quy chế giao dịch của VNX (Quyết định số 37/QĐ-VNX ngày 10/08/2022).