Giá điều chỉnh sau chia cổ tức là gì?

Nói cho dễ hiểu

• Ngày GDKHQ (giao dịch không hưởng quyền) là phiên mà ai mua vào ngày đó thì không được nhận cổ tức đợt này. Muốn có tên trong danh sách nhận cổ tức, phải mua xong trước ngày đó.
• Sáng ngày GDKHQ, Sở giao dịch lấy giá đóng cửa của phiên giao dịch liền trước (với HOSE, HNX) hoặc giá bình quân gia quyền (với UPCoM) rồi trừ đi phần cổ tức. Mức còn lại gọi là giá tham chiếu điều chỉnh.
• Công thức đầy đủ: P' = (P − C + Pa × α) ÷ (1 + α + β). Nếu chỉ chia cổ tức tiền và/hoặc cổ tức cổ phiếu thì rút gọn thành P' = (P − C) ÷ (1 + β).
• Giải nghĩa ngay: P là giá đóng cửa phiên liền trước; C là cổ tức tiền mặt trên 1 cổ phiếu, tính bằng mệnh giá 10.000 đồng × tỷ lệ % chia tiền; β là tỷ lệ chia cổ tức bằng cổ phiếu hoặc thưởng cổ phiếu (chia 20% thì β = 0,2); α là tỷ lệ quyền mua cổ phiếu phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu, không có thì α = 0; Pa là giá bán ưu đãi của đợt phát hành thêm.
• Căn cứ pháp lý: Thông tư 120/2020/TT-BTC ngày 31/12/2020 và Quy chế giao dịch chứng khoán kèm Quyết định 34/QĐ-HĐTV ngày 30/06/2022 của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.
• Mục đích không phải để "dìm giá", mà để giữ nguyên vốn hóa và để người mua trước ngày chốt quyền với người mua sau ngày chốt quyền bình đẳng với nhau.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Không có dòng nào ghi "giá điều chỉnh" trên báo cáo tài chính (BCTC). Đây là con số do Sở giao dịch tính, không phải khoản mục kế toán.
• Mở Bảng cân đối kế toán (Mẫu B01-DN) theo Thông tư 200/2014/TT-BTC: xem mã số 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (nguồn vốn để trích trả cổ tức) và mã số 411 – Vốn góp của chủ sở hữu (tăng lên tương ứng phần mệnh giá phát hành thêm khi chia cổ tức bằng cổ phiếu).
• Mở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B03-DN), phần lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính: xem mã số 36 – Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu. Đây mới là dòng tiền thật chảy ra khỏi két.
• Mở Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DN): xem mã số 70 – Lãi cơ bản trên một cổ phiếu (EPS). Khi chia cổ tức bằng cổ phiếu, chỉ tiêu này phải được điều chỉnh hồi tố (tính lại cả các kỳ trước) theo VAS 30 và IAS 33.
• Mở Thuyết minh BCTC, mục "Vốn chủ sở hữu": bảng biến động vốn ghi rõ số tiền mặt đã chi trả và số lượng cổ phiếu đã phát hành để chia cổ tức trong kỳ.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Với cổ tức tiền mặt, đo bằng tỷ suất cổ tức = cổ tức tiền mặt ÷ thị giá trước chia:

• 4% – 8%/năm: vùng lành mạnh, xấp xỉ hoặc nhỉnh hơn lãi suất tiền gửi ngân hàng kỳ hạn 12 tháng.
• Trên 15% – 20%/năm, hoặc tỷ lệ chi trả trên 100% EPS trong nhiều năm: vùng đáng ngại, doanh nghiệp không còn dự án mở rộng để giữ lại vốn.
• Đột ngột về 0% ở doanh nghiệp vốn có truyền thống trả tiền đều: cũng là vùng đáng ngại.

Với cổ tức bằng cổ phiếu / thưởng cổ phiếu, đo bằng tỷ lệ chia β:

• 10% – 25%: mức pha loãng bình thường, thị trường hấp thụ được.
• Trên 50% – 100%: đáng ngại, giá điều chỉnh bị kéo giảm rất sâu; ngoại lệ là các ngân hàng buộc tăng vốn theo lộ trình Basel II/III.
• Cổ phiếu thưởng cần 30 – 60 ngày mới hoàn tất niêm yết bổ sung để giao dịch được. Trong khoảng 1 – 2 tháng đó, nếu thị trường đi xuống, nhà đầu tư không bán được số cổ phiếu đang chờ về để phòng vệ.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

• Doanh nghiệp: Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát (mã HPG, niêm yết tại HOSE).
• Căn cứ: phương án trả cổ tức năm 2021 theo Nghị quyết ĐHĐCĐ thường niên 2022 và Thông báo chốt quyền số 1046/TB-SGDHCM của HOSE.
• Tỷ lệ chi trả: cổ tức bằng tiền 5%, tức 1 cổ phiếu nhận 500 đồng (C = 500 đồng); cổ tức bằng cổ phiếu 30%, tức 10 cổ phiếu nhận thêm 3 cổ phiếu mới (β = 0,3).
• Mốc thời gian: ngày giao dịch liền trước ngày GDKHQ là 16/06/2022, ngày GDKHQ là 17/06/2022.
• Số liệu: giá đóng cửa HPG ngày 16/06/2022 là 31.000 đồng/cổ phiếu.
• Tính toán: P' = (31.000 − 500) ÷ (1 + 0,3) = 30.500 ÷ 1,3 ≈ 23.461,54 đồng.
• Kết quả: theo bước giá 50 đồng của HOSE (dải thị giá 10.000 – 49.950 đồng), giá tham chiếu điều chỉnh của HPG đầu ngày GDKHQ 17/06/2022 là 23.450 đồng/cổ phiếu. Giá trên bảng điện tử giảm từ 31.000 đồng xuống 23.450 đồng, còn vốn hóa của nhà đầu tư được giữ nguyên.

Tự kiểm lại

• vcbs.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHYJu6nKY1cp-6AoWghlabZQLXnH5eEWp4U-CizHnBtlcEejv3tE2zFSGgDMYKaAXIHHbuPmeAg3JvEZjhzxcB1GNYmVTc3wOfhzqtoaTrlBuWwVxT_9JyeGJF9d9HV-B9H7kyJxG7UEPNiyyev3nS5E5_rf7ImoyURg7skgvat0PnGnHngda8r
• fesacademy.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHQWzKHiqBOhPFBfbWAeVBhDanTUROmv3QopXtLNDlhXNRdzd3eOZXZeE6wYUTQX58wU8N1YKmVmTFvr5GDCSpA_P6JzG7D6VWtWKRVHwx2m3qt0snHuplx47wztE8sZnicv54AjITezIVD9N4mLG6rTe72YHOEk_LgwCoFEf9fmCcuSqDGFXuDFyM08xHZLRLLLGDXfW4cKJ441KYxuNgdvrHa9IjjmbIil0kte4XsPQ01IxMI6LE=
• vnx.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFyMjccsT87AJ5NbgQYeh2K44cuhfonmOFeoFH4jrJhWyPfurD2Mkhx9DzCYjo6isRyyWBcWhB8xY7t0ROfA8vAHxwHzbbZDQGQmDCTa0yDADeT2FXdsMimDkbxR2coxouxFqkd8emH5uwr4Y15qRSdQbT_OictG3MnKpKvPgVWdduQDlN6dsNrh6qflq3XLWcKFIg6
• luatvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHIuC9n9PnsgQrsXQbnSzLNWKcfE9DcjxYxbYu7mFZAz1W5qIDI8ch5a-VjDAfI_b62afA1PIVlsd1iBQDlbnEA9dzTp4k9tX6ODkKh_En5VqpOTOEsz7BOURlszGVmHjbo9XMuRH1uP0oFA93L2-BitSSVqcIJDdpTyAU1RjOeAuXvC6NZ1CrvsrwQbXFN5PCBuXNS_3Fu1ZcdHYRPDNgSYpjRZaGgSq0Zs4qWClRB4Jff1T90zcYLpZBsXH8ranCcIA==
• apec.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF4wvKqFoZhcgQ9v55xlbavVers78s6f1CamSJJY_3aTFxbd3TGd9RB9_tfcT8w60ieMfqM5GFhV46lp5scg8cM3sPardVKaMnupAiLPLWIl40qoOPCeVTH5YWCCXLXUySolflgYwEOmVqThdYWVsPScI2Bx8-3XNxb8rgsk8SLG5LezmA6NYk4WyGh3XITgAcBFKAjEzlyFG_xz6jsq73-4mk=
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH5pjm1auQGhtzLL65YF6DBePVtt17doR2fZG1OiDc3GSWFHOQP2Afs_IpP7wWtvC5Lutc57Cb5nTQSBLQS96YuANpH1S5L_30T1UbWXHdk-DKbNwOApRrOS26Px9FpTLI8zJzDFU8UNX3WFmlUFCx-OiXngcrn3me3Ey2FajPeizblDAPaaC4Xv8yzyaIuU5gWVAnJa0NVNYjSVvI75NkHJMsdQMPVX0Dcd_gTIzK3mO2DkjDZCeO-GOh3qkf_4l-XTLsw1J-Qf3M=
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGng17Vtns7lSJVrAFS_NJRKCylXAFhut8MBf3ES-nzI71lonKJR4pfui4G433iHSCgKQLGimQuk4DgZolAHgvMdvsf5lQDx23cNFBC02oY9adEIxZCHHcu_UymjCwZSEzhCJkPuUPJMwRBQG0KIfxUIDSNSzxAdmRVox9hp5gX3lf1ZHwiPUQxlfKmT71EtDdZIONe6iuZA5AlTxkDpZYmAdSGBMnKmT3l
• cafef.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEe-0UOhsjv_EftlWN0A5psrPkRcIMSdo9O-9Ar3tjP71SnydGN5YkfwrDwWoHyobi2ZfV1C8k4kysxSD-d_kVmLmoUKAj4XHk99X-mqn7JN6fikR1-gFng72ny2HYzaX1a-A==