Ngày giao dịch không hưởng quyền là gì?

Nói cho dễ hiểu

• Ngày giao dịch không hưởng quyền (GDKHQ) là ngày mà người mua cổ phiếu không được nhận các quyền dính với cổ phiếu đó: cổ tức bằng tiền mặt, cổ tức bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng, quyền mua cổ phiếu ưu đãi (mua giá thấp hơn giá thị trường), quyền dự và biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông.
• Muốn có tên trong danh sách hưởng quyền, nhà đầu tư phải đã sở hữu cổ phiếu từ trước ngày đó ít nhất một phiên.
• Vì sao lệch đúng một ngày: thị trường Việt Nam bù trừ theo chu kỳ T+1.5, cổ phiếu mua ngày T về tài khoản vào chiều ngày T+2. Nên Ngày GDKHQ = ngày làm việc liền trước Ngày đăng ký cuối cùng (ngày VSDC chốt danh sách cổ đông). Nếu Ngày đăng ký cuối cùng rơi vào thứ Hai, Ngày GDKHQ là thứ Sáu của tuần liền trước.
• Sáng Ngày GDKHQ, sàn (HOSE, HNX) tự động điều chỉnh giá tham chiếu xuống, trừ đi đúng giá trị phần quyền vừa bị tách ra. Bảng điện đổi số ngay, còn tài khoản thì chưa thấy gì.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Bản thân Ngày GDKHQ là mốc thời gian kỹ thuật giao dịch, không phải khoản mục kế toán — không có mã số dòng trên Báo cáo tài chính (BCTC), và cũng không thuộc hệ thống chuẩn mực kế toán VAS hay IFRS. Cơ sở pháp lý là Thông tư 120/2020/TT-BTC, Quy chế niêm yết và giao dịch chứng khoán của VNX, Quy chế thực hiện quyền của VSDC.
• Cái có số là hệ quả của nó trên BCTC của công ty phát hành (theo Thông tư 200/2014/TT-BTC): trả cổ tức làm giảm "Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối" (Mã số 421) trên Bảng cân đối kế toán (Mẫu B01-DN); trả cổ tức bằng cổ phiếu hoặc phát hành thêm làm tăng "Vốn góp của chủ sở hữu" (Mã số 411), đối ứng giảm tại Mã số 421 hoặc "Thặng dư vốn cổ phần" (Mã số 412).
• Tiền cổ tức thực trả nằm ở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B03-DN): dòng "Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu" (Mã số 36), thuộc phần lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính.
• Giá tham chiếu ngày GDKHQ do sàn tính, không nằm trong BCTC: P' = (P(t-1) + P_a × a − C) ÷ (1 + a + b), trong đó P(t-1) là giá đóng cửa phiên liền trước, C là cổ tức tiền mặt trên một cổ phiếu, a là tỷ lệ chào bán cổ phiếu phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu, P_a là giá chào bán ưu đãi, b là tỷ lệ cổ tức bằng cổ phiếu hoặc cổ phiếu thưởng.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Riêng ngày này không có ngưỡng chỉ số; cái đáng đo là tỷ lệ chia và thời gian chờ.
• Thời gian: Ngày GDKHQ cách Ngày đăng ký cuối cùng đúng 1 ngày làm việc. Nhưng từ Ngày GDKHQ đến lúc thực nhận thường mất 2 – 4 tuần với cổ tức tiền mặt và 1 – 3 tháng với cổ tức bằng cổ phiếu/cổ phiếu thưởng (chờ lưu ký bổ sung và niêm yết bổ sung). Đó là quãng "giam vốn".
• Mức thị trường thường hấp thụ được: cổ tức tiền mặt duy trì tỷ suất cổ tức (Dividend Yield — cổ tức tiền mặt chia cho giá cổ phiếu) trong khoảng 4% – 8%/năm, và phát hành thêm/cổ phiếu thưởng ở mức 5% – 20%.
• Ngưỡng đáng ngại: tỷ lệ chia ≥ 50%, nhất là các đợt 1:1 hoặc 1:2 kèm phát hành thêm buộc cổ đông nộp thêm tiền mặt. Lượng cổ phiếu mới bị hạn chế giao dịch nhiều tháng, và EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phần) bị pha loãng sâu.
• Đừng quên thuế: cổ tức bằng tiền mặt bị khấu trừ 5% thuế thu nhập cá nhân tại nguồn; cổ tức bằng cổ phiếu/cổ phiếu thưởng chịu 5% thuế thu nhập cá nhân trên mệnh giá khi chuyển nhượng (Nghị định 126/2020/NĐ-CP).

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

• Công ty Cổ phần FPT (mã FPT, niêm yết tại HOSE) — đợt chi trả cổ tức còn lại năm 2023: cổ tức tiền mặt tỷ lệ 10% (tương đương C = 1.000 đồng/cổ phiếu) và thưởng cổ phiếu từ nguồn vốn chủ sở hữu tỷ lệ 20:3 (tương đương b = 15%).
• Ngày đăng ký cuối cùng: 13/06/2024. Ngày giao dịch không hưởng quyền: 12/06/2024 (ngày làm việc liền trước).
• Giá đóng cửa phiên liền trước 11/06/2024: 146.500 đồng/cổ phiếu. Giá tham chiếu điều chỉnh tại ngày 12/06/2024: (146.500 − 1.000) ÷ 1,15 ≈ 126.500 đồng/cổ phiếu — và hệ thống HOSE đúng là hiển thị giá tham chiếu 126.500 đồng/cổ phiếu trong phiên 12/06/2024.

Tự kiểm lại

• hsc.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEF-JV2NmLDd1BoXfOy7ut8eWsC8s8B5KJoOnASVxPh9oiE5e-INpg4fW23KDbO5VhyLrzYet091d-KWytYfnfcRypJn_tUNKzNryYT5f3P_Q-SlLs12R9gat56YzXKoXHoAZf7CO1ohxOzBIVzhFxbZDGm9S_nPMu_pNIC
• vsdc.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF13HcYjMRxl_vUazvlRXWPiNJeFA-SwhShkwYiFmVOvryXm3Zv5vTPSFWFFyk0I98Cd-RNfANubj771Xw7O-lDlIdI92ZDnLGDrwMQgP6x
• vsdc.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE8qFdBq1e9KQtjVGLpnDA8I12YFTXdZvEQKTkfJpu3_MSjX_BQjVuiJtiQo--J3PZepOclQK5VRDCm0CinXGdCcVsE_bK0vxrfpBoBBF4=
• thuvienchungkhoan.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHbmCk6WlepeUAAP5l9GT8kaElcEqxij9yljn5LtNNBXGVz79cP4DqX3jSXmrRqfr8nQmIslb5ggI2EJvZNDitFuUZF0SAckP9c_CU8Rhtj0mW9MLrBcr_4ywqu16i1670EVHGUMBOLz_QL9W7iVZV7QZ0p
• topi.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHCquIdWk2vq4QImIzsOLoiZivIhh012oFNIioYcqZ7jnO00jn5jmKvtgIorDPKX1rncDB2tNFwhI81lIJIoP31RmVmmjC5wpHDW8CUVZ0hXPY4aFGbXv1mbkixzY9W_KPbHzfBTJSA6vpU
• apec.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGvg6nypokoQn0ZrfsjV2p2_jxva9OfiPvVTZlFz-WAeNdcmQqME6qeY7GFFIDsWkHdUjhRwTsJ_aradJ0e1XRkoHOR98dh-Q-iDJ8X9jSGPKbvciRqu9VPga9BZ1f8QPkBBK0asv53KZ3blV447feDzpclp6BYw_bc5UlmIowazGD4dVKfvcfN5AvKF1zY8cymDfHPHG6xHzhO6Y8iZiF2DGM=
• anfin.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHPgb0xGWAbkfBwgnzE1BB8ZnF7vh_-rZbb4myiBxlyizVAH2Di0N_tjCvz73hCVqAZDkOEIofDk6GlEh0KkiUquMWPl98O4rdBlaBkM6HRaqoF-MlgznXSW2OO93FzzVYBCfxSm8eip8drjIERWVl03lVMbxqm_g==
• vcbs.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH51pY7ax8W8sBJ2uoaKBWdyb5v6z4DSnSdl-zFCRQgrnTluYtJWc736mxzLQ0wLU9Pd6fby2TUqvPy2KtHcsbKDVT2ocOkuhBuSl6bNmJvBKPTnf5pg_0Om8f8gWf_CuGnxO1_qbJWKKau5dj41RCABy13OooIp4DWHEkDpUgRR-6EqR7MoL0=