Nhóm nợ và nợ xấu ngân hàng là gì?

Nói cho dễ hiểu

• Ngân hàng cho vay rồi xếp từng khoản vay vào 5 nhóm, dựa trên số ngày khách chậm trả (quá hạn):
• Nhóm 1 – Nợ đủ tiêu chuẩn: trong hạn, hoặc quá hạn dưới 10 ngày.
• Nhóm 2 – Nợ cần chú ý: quá hạn từ 10 đến 90 ngày.
• Nhóm 3 – Nợ dưới tiêu chuẩn: quá hạn từ 91 đến 180 ngày.
• Nhóm 4 – Nợ nghi ngờ: quá hạn từ 181 đến 360 ngày.
• Nhóm 5 – Nợ có khả năng mất vốn: quá hạn trên 360 ngày.
• Mỗi nhóm phải trích lập dự phòng (tiền để dành sẵn phòng khi khách không trả được), theo tỷ lệ cụ thể: Nhóm 1 0%, Nhóm 2 5%, Nhóm 3 20%, Nhóm 4 50%, Nhóm 5 100% (Thông tư 11/2021/TT-NHNN).
• Nợ xấu = Nhóm 3 + Nhóm 4 + Nhóm 5. Khoản 8 Điều 3 Thông tư 11/2021/TT-NHNN gọi đây là nợ xấu nội bảng, tức khoản vay vẫn đang nằm trên sổ của ngân hàng.
• Nợ nhóm 2 không phải nợ xấu, nhưng là vùng đệm — quá hạn thêm vài chục ngày là tụt xuống nhóm 3.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Bảng cân đối kế toán hợp nhất, mục III. Cho vay khách hàng: chỉ hiện *tổng dư nợ cho vay* và *dự phòng rủi ro cho vay khách hàng* (một dòng âm). Chỗ này không bóc ra 5 nhóm.
• Muốn thấy 5 nhóm, mở Bản thuyết minh BCTC hợp nhất, phần “Cho vay khách hàng”, tìm bảng “Phân tích chất lượng nợ cho vay” (có ngân hàng gọi là “Phân loại nợ theo nhóm nợ”). Bảng này liệt kê 5 dòng theo đúng thứ tự Nợ đủ tiêu chuẩn → Nợ có khả năng mất vốn, dòng cuối là dòng Cộng = tổng dư nợ.
• Công thức tính tỷ lệ nợ xấu nội bảng: (Dư nợ Nhóm 3 + Nhóm 4 + Nhóm 5) ÷ Tổng dư nợ cho vay (Nhóm 1 đến Nhóm 5) × 100%.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Trần hành chính của NHNN: dưới 3%. Vượt 3%, ngân hàng thường bị hạn chế room tín dụng (chỉ tiêu tăng trưởng cho vay được cấp mỗi năm), khó được mở thêm chi nhánh, và vào diện giám sát chặt hơn.
• Vùng bình thường/an toàn: dưới 1,5% – 2%. Nhóm ngân hàng bán lẻ, ưu tiên chất lượng tài sản (như VCB, ACB) thường giữ dưới 1% – 1,3%.
• Dấu hiệu đáng ngại thứ nhất: nợ xấu nội bảng vượt 3% — chi phí trích lập dự phòng sẽ ăn vào lợi nhuận.
• Dấu hiệu đáng ngại thứ hai: tỷ lệ nợ Nhóm 2 vọt lên khoảng 2,5% – 3,5%. Nhóm 2 là hàng chờ; nếu phình đột biến, sau 1–2 quý phần lớn sẽ trượt xuống nhóm 3, 4, 5.
• Dấu hiệu đáng ngại thứ ba: tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) — tiền dự phòng đã trích chia cho tổng nợ xấu — xuống dưới 70% – 80%. Bộ đệm mỏng thì khi nợ xấu vỡ ra, ngân hàng phải lấy lợi nhuận trong kỳ trích bù, EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) tụt mạnh.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (mã VCB, sàn HoSE), BCTC hợp nhất kiểm toán năm 2023, thời điểm 31/12/2023, bảng “Phân tích chất lượng nợ cho vay” trong thuyết minh:

• Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn): 1.252.344 tỷ đồng
• Nhóm 2 (Nợ cần chú ý): 5.560 tỷ đồng
• Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): 1.737 tỷ đồng
• Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): 2.877 tỷ đồng
• Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): 7.841 tỷ đồng
• Tổng dư nợ cho vay: 1.270.359 tỷ đồng

Tổng nợ xấu nội bảng = 1.737 + 2.877 + 7.841 = 12.455 tỷ đồng. Tỷ lệ nợ xấu = 12.455 ÷ 1.270.359 ≈ 0,98% — thấp hơn nhiều so với trần 3% của NHNN. Để so sánh cho dễ hình dung: riêng nợ Nhóm 5 (7.841 tỷ) đã gấp khoảng 4,5 lần nợ Nhóm 3 (1.737 tỷ), nghĩa là trong phần nợ xấu, nhóm nặng nhất chiếm phần lớn.

Tự kiểm lại

• luatvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGAdV6nQ8IJHsJvxW9bu9BJy2x56B54TuX9CN2NNZKlmPEmTU_TcWP6_0oQt_BxUOKT49MIIYL7s6VN8D3LUKCDfZIi4LmkRhVsWKrSVtfXHTY-KNf202cSopw1ACpM_jhD9gbmibYRTcbObKK4jQo7emJ-qN0Sym9yzjopNw8lfO-_K7hg26zNzHP2ZBmn-CjXxQcDxTkJQiN9
• thitruongtaichinhtiente.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFSi0r_wPBKVnFqxbATP8u5Kdu7rCxfh0i5sXqBR_Q5vnrCHP7PKeAoVWSdUvFA1-vJdscKAAAEyvogm4kyGfmH3UPyk2t3LPJf0MPa_U2CvIPL8YAe6DYbET734J-0MXJTvu7DV9sH4XtjqZggXUBeocbKmrn3vizrjLlMqQkyj4YnmP2EWfGh_EwowO6ARmW4qQwJFty3JKeyRiWQ-4SlYQ32kRCBBoPsqhgiKcs84GQGXOmmQ4A=
• ub.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFZ7ybwXi4uyqhCHmnGRFRFJQ4huB8h0VIn6r1zKZnpnFYItDCSNoYuEhcd33G6na7TSFbuG7bHk09crLCU79DOsU6rIAGQhDF6D1ER-6bsEzOrpsHVg_-Ty1rSErpgY8X6TYa9cWmmysTrHc5hpvzBp0FMy7LBjYR_3g==
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEgkdKknMu235dVlfRl1Wd148U1OyR4_63FrXUYXEJ9_yWD6yZ05_6B3Q9EE8m05NxhMjP9lXSwMzOVRd4JWuOYtU7ktKCnAC_Hs3kW-227UBsQrt9o4_jIwy2HflGYw9v7Vwufz07LZOoNRBeYNEta5VBsklITIlYm2PuJEh6szjdz8A3pZAlwPXdsgSR6Y704PJwYvYKTQ1futzrEuLK-jQz6uGYRcF8tq8CFQTCyOi58r8Z9l6t4jfFV
• ub.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFHp922A3byY3fS1uqMff5eDO3P0C1TQQlu9ZHNYvOfB4HWwNP-ybPYbENQp05pJF7WWl2FMXW6H3eedpZlKujGd4aEIBYLbx3Lws3jSkc-4aBGOGzwNL4fXhYemL5pPIYGMMVm2yiTla1xguZsoKQjxQ5rHINept_E7LMb
• dsdc.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH47NOCKBeUIvty7Nmj01qyhFUD-MfCTA-JZrjuPebiuHyJ9VO7hNe8FJHGkV7F3jItzmf8wWKku93ImQZ80aZ_Z_y626V4B-OKqEOC_xrmzOgylweUemggtlS8KCafmX_W8Cv7IEYkV3QxUi4TO96LjCOTgZkWdMs2I0e3UpQNdwFyg56zIqfcJMGSPio=
• vnba.org.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFgIC-XJ5jP5xDglrYHQq8Ixeh1hHwKt08KOYmY-JJxrYhsrJGiOuvkIWJTpwqy-W6GrQSiy1dGXsNiLFq_STms1Ee00YyG9zcDolDyBBBD07Av0hN-2Dsl_tE5eiHgBG0VxclqaiO7PtHW8R82wtX--0m_wTsYgtixERYBc7zkRjl8vxR8YSY6aBYhFgk3
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHwQ69ckNJUbIc3_rzJJApwfrfWLCIOA55wSWTm93WpUB1TpVip1QmTZW1CvOg6_hdj8oYliPlloXLbaOsqflQPizt3WGmT-_gRsv4LplHxm3t2wz2MyQ7mB1OQJ2DNSh8Ohx5YEkZcMvgN58hUEPPAtmaFjI5vVp8nyhpPAGmXM0v06HpfLM1Mg3jHHm6opsjoVmWB0RZqZ9Mq3_TWEEI5NEEV0p8pbpfBrHd1DRCX7eGGhcLEqVXAWKyDUvA3YuagoQKtsxc=