Giá trị sổ sách là gì?

Nói cho dễ hiểu

Giá trị sổ sách là con số kế toán ghi trên sổ, không phải giá bán ngoài chợ.

• Với cả doanh nghiệp: lấy tổng tài sản trừ nợ phải trả, còn lại bao nhiêu là giá trị sổ sách. Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 01 (VAS 01, ban hành kèm Quyết định 165/2002/QĐ-BTC, đoạn 29) gọi con số này là vốn chủ sở hữu = giá trị tài sản thuần.
• Với một cổ phiếu, gọi là BVPS (Book Value Per Share): lấy phần vốn chủ sở hữu của cổ đông công ty mẹ chia cho số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành (cổ phiếu đã phát hành trừ cổ phiếu quỹ — tức phần cổ phiếu do chính công ty mua lại và đang giữ).
• Thông tư 91/2020/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 102/2025/TT-BTC) nói rõ: giá trị sổ sách một cổ phiếu lấy trên báo cáo tài chính gần nhất đã kiểm toán hoặc soát xét; nếu là công ty mẹ thì tính trên báo cáo tài chính hợp nhất.

Một điểm dễ lẫn: Thông tư 200/2014/TT-BTC dùng "giá trị ghi sổ" (carrying amount) cho từng tài sản/khoản nợ — tức số tiền còn lại sau khi trừ khấu hao lũy kế và dự phòng. Đó là giá trị sổ sách của một món tài sản, không phải của cả doanh nghiệp.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Bảng cân đối kế toán (mẫu B 01-DN hoặc B 01-DN/HN):

• Mã số 270 – Tổng cộng tài sản: toàn bộ tài sản doanh nghiệp đang quản lý.
• Mã số 300 – Nợ phải trả: toàn bộ nghĩa vụ nợ ngắn hạn và dài hạn.
• Mã số 400 – Vốn chủ sở hữu: đúng bằng Mã 270 trừ Mã 300.
• Trên báo cáo tài chính hợp nhất, phần thuộc cổ đông cầm mã niêm yết nằm ở Mã số 410. Mã số 429 – Lợi ích cổ đông không kiểm soát (phần của cổ đông thiểu số ở các công ty con) không thuộc về cổ đông sở hữu mã cổ phiếu đó, nên phải loại ra.
• Số cổ phiếu đang lưu hành: tra ở Thuyết minh báo cáo tài chính, mục Vốn chủ sở hữu.
• Bản bảo thủ hơn là BV hữu hình: lấy Mã 410 trừ tiếp Mã số 227 – Tài sản cố định vô hình, để loại phần giá trị không sờ được như thương hiệu, phần mềm.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Thị trường đo bằng P/B = thị giá chia cho BVPS:

• P/B 1,0x – 2,5x: vùng thường thấy. Trung bình lịch sử của cả chỉ số VN-Index thường quanh 1,4x – 1,8x. Với ngành thâm dụng vốn (cần bỏ rất nhiều vốn để chạy: ngân hàng, tài chính, thép, xi măng, bất động sản), P/B 1,0x – 1,8x thường đi kèm ROE (tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu) ổn định 12% – 18%.
• P/B dưới 0,7x: thị trường chỉ trả dưới sâu giá trị sổ sách thường vì tài sản được ghi nhận cao hơn giá trị thực, khoản phải thu khó đòi lớn, hàng tồn kho ứ đọng chưa trích lập dự phòng đủ, hoặc ROE liên tục thấp hơn lãi suất tiền gửi ngân hàng (dưới 5%).
• Vốn chủ sở hữu âm (BVPS < 0): Mã 400 dưới 0, tức lỗ lũy kế (tổng số lỗ cộng dồn qua các năm) đã vượt vốn góp thực tế. Theo Điểm a Khoản 1 Điều 120 Nghị định 155/2020/NĐ-CP, cổ phiếu bị hủy niêm yết bắt buộc nếu lỗ lũy kế vượt vốn điều lệ thực góp hoặc vốn chủ sở hữu âm trong báo cáo tài chính kiểm toán năm gần nhất.
• P/B trên 3,0x – 4,0x: chỉ hợp lý với doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh mạnh, mô hình tài sản nhẹ (ít nhà xưởng máy móc, ví dụ nhóm công nghệ thông tin) và ROE trên 25% – 30%. Với khối sản xuất công nghiệp hoặc xây dựng mà P/B vượt 3,0x thì thường là dấu hiệu giá đã đi xa khỏi sổ sách.

Hai chỗ khiến con số sổ sách "to hơn thực tế": một là sổ sách được lập theo giả định doanh nghiệp còn hoạt động liên tục, nên khi thanh lý gấp thì máy móc cũ chỉ bán được giá phế liệu, hàng tồn kho lỗi mốt bị ép giá 70–80%, chi phí xây dựng dở dang có thể mất trắng; hai là phần vốn chủ sở hữu có thể đang nằm ở Mã 130 – Các khoản phải thu (tiền cho đối tác, công ty liên kết nợ) mà chưa trích lập dự phòng nợ khó đòi — sổ thì đẹp, tiền mặt thì chưa về.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Tập đoàn Hòa Phát (mã HPG, niêm yết trên HOSE), báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023 (KPMG Việt Nam ký ngày 21/03/2024):

• Vốn chủ sở hữu (Mã 400 = Mã 410): 102.836.419.239.379 đồng, tức khoảng 102.836 tỷ đồng.
• Lợi ích cổ đông không kiểm soát (Mã 429): 0 đồng.
• Số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành (Thuyết minh số 29): 5.814.785.700 cổ phiếu.
• BVPS tại ngày 31/12/2023 = 102.836.419.239.379 / 5.814.785.700 ≈ 17.685 đồng/cổ phiếu.
• Giá đóng cửa phiên 29/12/2023: 27.950 đồng/cổ phiếu → P/B ≈ 1,58 lần.

Con số đó nằm gọn trong vùng P/B 1,0x – 1,8x mà thị trường vẫn dùng cho ngành thép.

Một ví dụ ngược để thấy sổ sách không tự nó sinh lời: doanh nghiệp có vốn chủ sở hữu 10.000 đồng/cổ phiếu, một năm làm ra 100 đồng lãi, tức ROE 1%, thị giá 5.000 đồng, tức P/B 0,5x. Sổ sách ghi 10.000 nhưng mỗi năm chỉ tạo 100 đồng — P/B 0,5 lần ở đây là cái giá thị trường trả cho hiệu quả kinh doanh, không phải món hời.

Cũng đừng lẫn mệnh giá 10.000 đồng với giá trị sổ sách: mệnh giá chỉ là con số quy ước pháp lý khi phát hành, còn BVPS hình thành từ lợi nhuận tích lũy và biến động tài sản ròng theo thời gian.

Tự kiểm lại

• ts24.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGXCdLkgy_N-mhOdq-ujBI2GnBuloPHIY9CT1BXer0uE_vGyxrt6yjslYBqlignr8AhZI8XnZwmPLqIwmPeGshXGn3qE-EQ58mdi67gAhcr2zNIrqVrp5taAS7vjRgGW56ZM5CsmqCLMd9l0RJ-gUf7Q4-H3LFULMJ-RTz5xbeWnxnkjrFxiuqP-ufC4Md30bdwGwYWlpdA2TpsExKzc2TRqRfWA7HecmYiXE5F2HongIuspV9O_2WNKoRVewPDsllgWthXeDW1sNVWdpYHQ5GM1IP60AnYqZnKMgMAgDt2DGJZoP3FflHCqdX8Z2CZAGMJL0JzE4ziyhxRtl7k74OYwidy2LVblNXWd9RW6cncfQLySZpPWY9rTbSBjtABsqWcyQ1D16pBJq6SW11H5TB-pgL7oESQHrYNv5Jo9dM0b-EcSOkDCA==
• thegioididong.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHp0w3aDPRG0RhPRG6cLSkNTXuFMxgXQ740O8F9Cts94r2pqoo562RfJ8avPeT4pTWj4_-ec8aZs5VOL2fO3zSi6OA6AOCdqQ_Yzd-Xdf8Rltzt0PBwfYspfyRpx3MxT8JTBKxDAstIvldHi7400cem8VO-PudiokevcLT2XrORaNH7k_ZW2-zZLkEjF3puT7LgwVXNR9Y=
• hinhlam.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGPFattKimxJpqxuX8iDu-1FF7N9JuBr2_ajowZ0S2JfSSBRsjIqUvfBtVgord0kQyd6v1mc4DZ1NrQb4AKDINHSsC5vYUY8lknZFnxYpE5ANOfp3d9wSo8BrYa9L370_PgX1SFX9bwczNVKW4Mjug=
• vbpl.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFNpVWxpFMkDjrFLRSE6EG-OUdRtKMO5nEGfIDiAa1nnBMmZ45B3X4ZkI0OX_fcCZ7ZlJSNntWTz_kVWANbt7FMn8QzHQXJx-eeo4ntOpzOJ-K4rgE-HGg9rsr-n3JOshji_hGdjqGbXPA-LaYtXXedl-u25fK1KlBwi6n_hRejd7SqJjznK_Suih45-PjhlMTJI67Kz-O4HxsZp_WOZNiTN3YWXHn1lj8b7Y1x3YhlCBYsUMpxe-DCMgRY6SWc5DXhlqwT10P34YTvmB_GceCif1tAQrjxbFYiRwDWg8BCQymXRqv-qMpYoMY871Y87iwxF_PgrkYP7dSyXAMeb18z
• luatvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQENzkAEl9NdljaMeeDv9LKJUYiahWygE8oOBsOgqiCdLzpZndcVBzDhMCq6EKbyscUKu7FM7l1h2F3Xyb-gt-8z7_2AdNKxPeo4hrj4Ec_os9Dlr9VaYbfhmYf5V664yr-VISE78Ttal5yNNOuoI6OR3pZ0mM4qwBCJ-SaKPAMuhoO_9B2zPo70u02-oztlo6tR_O1fdL5TDOZl9WbrzbJkSfn_ks3OXhnfbOmV6tMVERe-SbewY4pW-Y8O82sArtR0G9uEyA==
• luatvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFudLyJBFJyLQAFSauo6exo5kQ_VZIBuPzrJYlkKJMQrGWdrzMugLIegbVDUvQShvLtjAZ6S5dwz_i5UjHKIofilfftKr-8tapZ_gPFasELpJcO5pLBVvpLsuobKmsX2KOG4ERIBULHHPBXVkf5bbkYTmPnP84A-YNCj6ZWGgjyIY_8LqNkIj0NxiB6U42JNewXBZDykK7Onq6KrWcQwISvcFVzFMdLRcJeFO9f1FLmE9MfgmtXNKLGVCJm3t62AGysZEiMg83ZPyr8_j4ZeP6gFf5NjA==
• ts24.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFApAnjOwKdwBrZB7rLPGXMVu5YQGRXGwRAxxIhqXAX-byaC-2QI-JrCTmx1kqkFGzzdyHcBbqoaunZObz6qCCEEytsyX39IlOIGLo5gLlmQQjzwufgQNMEE6hX9Y0TTacK8eSB73r-8bOYZMLZYAbNMBJP4GtXdToa-xZsbc2F4rJCFgoNbbgrBe96w7VTEPPuPFRBtcEntJNRbdpKmERrMha63RisakxLRBGMbq-75Ry0o3_u0cV1H8MSl-VZBJvhdAqigPxPO2GEl61GFJLpg6cxOggnmNllUistBWyoXC83CisdIXb7N4Z1JvzFp0lAe9sKuGT-P4IutC-ZKZ2bUrsWgxZGa-Wlkx_QlRJnDCuDUMjahEMuqWGlE_NeakeCXfwlEj4GXPA9Ai96qg==
• vcci.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGmpEi6CFMTtH3qYvX9aZZdb8Kh1FQPx-7lKVyfcX1M-xJ_xF7gffzRVpr8Vzr9ZoKyuClpCStOiDjs0eW0ZxXChbrg2rvW4fyi8XoOX1L1pzRa3NBKsTN-1gxhFTUeTTBS-bl99pDU7ndtb3OU4cc4QmmwjdaML7w10wsKmm2DC_ff__zf9I1lh7LX9GZKILFplITrsA8bYA==