Hồi tố báo cáo tài chính là gì?

Nói cho dễ hiểu

Hồi tố là viết lại sổ của năm cũ. Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 29 (VAS 29), ban hành kèm Quyết định 12/2005/QĐ-BTC của Bộ Tài chính và hướng dẫn tại Thông tư 200/2014/TT-BTC, có hai việc khác nhau:

• Áp dụng hồi tố: lấy chính sách kế toán mới áp cho cả các giao dịch đã phát sinh từ trước, như thể chính sách đó đã có từ lâu.
• Điều chỉnh hồi tố: sửa lại số liệu đã ghi của kỳ trước, như thể sai sót chưa từng xảy ra.

Chỉ có hai thứ được hồi tố: thay đổi chính sách kế toán và sửa sai sót trọng yếu của kỳ trước. Còn thay đổi ước tính kế toán — ví dụ đổi thời gian khấu hao tài sản, đổi tỷ lệ trích lập dự phòng (số tiền để dành phòng khi không đòi được nợ) — thì không được hồi tố, chỉ ghi vào kỳ này và kỳ sau. Bản quốc tế tương đương của VAS 29 là IAS 8.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Hồi tố không có công thức riêng. Nó là việc sửa số liệu so sánh và số dư đầu kỳ. Kiểm 4 chỗ:

• Bảng cân đối kế toán (mẫu B01-DN): so cột "Số đầu năm" của kỳ này với cột "Số cuối năm" của kỳ trước. Lệch nhau ở cùng một thời điểm nghĩa là đã có điều chỉnh hồi tố. Chỗ hay bị sửa nhất là mã số 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (mã 421a là phần lũy kế đến cuối kỳ trước), nằm trong phần vốn chủ sở hữu.
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (mẫu B02-DN): xem cột "Năm trước", vì doanh thu – chi phí – lợi nhuận năm trước đã được trình bày lại.
• Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu (nằm trong thuyết minh): tìm dòng "Điều chỉnh hồi tố do thay đổi chính sách kế toán và sửa chữa sai sót trọng yếu".
• Thuyết minh BCTC (mẫu B09-DN): bắt buộc có mục riêng về thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và sai sót, kèm bảng đối chiếu số liệu trước và sau khi hồi tố.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Thước đo: theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 320 (VSA 320), sai sót thường bị coi là trọng yếu (tức đủ lớn để làm người đọc hiểu sai) khi vượt 5%–10% lợi nhuận trước thuế, hoặc 0,5%–1% tổng tài sản/doanh thu. Theo Thông tư 96/2020/TT-BTC, lợi nhuận sau thuế biến động từ 10% trở lên, hoặc đảo từ lãi sang lỗ (hay ngược lại), thì doanh nghiệp phải giải trình.
• Bình thường: hồi tố theo thông tư/chính sách mới của Bộ Tài chính; tác động dưới 5% lên lợi nhuận sau thuế hoặc vốn chủ sở hữu; hoặc chỉ là phân loại lại tài sản – nguồn vốn mà không làm giảm giá trị tài sản ròng hay dòng tiền.
• Đáng ngại: hồi tố đảo chiều lãi thành lỗ; nặng nhất là đẩy doanh nghiệp vào lỗ 3 năm liên tiếp, thuộc diện hủy niêm yết bắt buộc theo Điều 120 Nghị định 155/2020/NĐ-CP. Hoặc làm giảm trên 10%–20% lợi nhuận chưa phân phối/vốn chủ sở hữu do phải xóa nợ khó đòi, ghi giảm tồn kho, tài sản cố định vô hình. Hoặc hồi tố 2–3 năm liền ở các kỳ kiểm toán sau — dấu hiệu hệ thống kiểm soát nội bộ lỏng lẻo.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

HAG (Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai, niêm yết trên HOSE) – BCTC hợp nhất kiểm toán năm 2020 (và BCTC quý 4/2020):

• HAG thực hiện điều chỉnh hồi tố để trích lập bổ sung chi phí dự phòng cho các khoản phải thu khó đòi phát sinh từ các năm trước, liên quan tới ý kiến kiểm toán ngoại trừ (phần số liệu mà kiểm toán viên từ chối xác nhận là đúng) của Ernst & Young các năm 2018–2019.
• Khoản mục Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tại ngày 31/12/2019: từ lãi lũy kế 291 tỷ đồng (theo BCTC kiểm toán năm 2019 công bố trước đó) bị điều chỉnh giảm 4.916 tỷ đồng, thành lỗ lũy kế âm 4.625 tỷ đồng, trình bày lại ở cột "Số đầu năm" trên BCTC hợp nhất 2020.
• Cùng với khoản lỗ kinh doanh năm 2020 là âm 2.175 tỷ đồng, lỗ lũy kế (tổng số lỗ cộng dồn qua các năm) của HAG tại ngày 31/12/2020 được trình bày ở mức âm 5.086 tỷ đồng, và cổ phiếu bị đưa vào diện kiểm soát.

Tự kiểm lại

• ifa.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEWvftBCwPEoEilOgKK8ZKGBtUCaVLUMAF3UlAam87ZxEw68fvxHS8eQOputF1QDTTKmkmWiKqgXhSOP6l2j_DXwnBVYoSNScZYGPKAU448gBnmSWz1ZzTyexWw_ib7FvjigIp8cb0nf2Wf6NJliUqE-zzhrsMAT_fdZIgVUkYMIcs=
• ketoanleanh.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFUcQlV1sa-1eZmb7XjV_8iy7Klh2YcG_0jzuQakKacjY1pD7DneBAMmXhkjGzsBNntg2T2UI5FFLhnnvLtgV83lkYgTd5VCIyob9Xf-8hK3qFhSABlecHjL2fyvxmcy25eBM-5bpefOzbLwajzjq10ezE3BiKlhi4-i7VJwyxuPEtX0wCFsduyxkAniuCYkcE48I-Cw_0MBMw5S1olgpvL6t47J5ZhiA==
• tinnhanhchungkhoan.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHUwZkQ8BfMF69f8kEQ1KUBQ6Lma00pInA1iiEfrb23RcPBmOIutNEEK84b1SmHmJ1VpNpweVG6Y-VBjaQ9UHlXONJJiKAhsY6rWhDMxbzujEvNudjXcMVDF3XNSUnHeTh_a8vsLToFTunxwP46D_6XaOmcFklsDPCddkZpSfBjadZvogtQsVNz2FgCEp62lNQ=
• baophapluat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEmMm15yKnQj1aoTZJI7Dll20tYLSmm3MCGpom3qzo_TVulhPlIRa_siYNvDeJP5TI8EtEjUJRqX7nNTVvLf0KRmHJyxpY_b3Ma-mpSOwrqNs6I_gAxFdJ8D5jHMUSlNP7Cduh1WsWrzSmTN3LisLpSxLKmZyvnSm_STOZb9pwicXq4Jc1PzkdRjMt3hLuEa6Z_dCAyJE1r7zxmlb4sOCRqG1e2ANZy0gY=
• vietnambiz.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHnG--4JWg7oN7mW32fEHDFKSEnHRezJU9zWPyOMC4sr1zJm22X6c9Ha1ji20rBcUZuXsHvTAx630-bckSb3yU_jxBzBiO0-pluYh53tDfMuoQaElWhBgHqkepC-s7-dqugFM23DwbxUM3tM5NhXF7qYKc9EoS9ek90B53wtO0FJLHg_aO8nIlCA-MbEiqhRxCt05jDydo_5Nj0RLZ2XFKxy7vBZ3UI_3P4XG8J
• vneconomy.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQETrxFICIbcRRu61ufeNWms9wkd7BUB6axf2cvBk896scTTEh5O3chaGYqpriSPC-19CrX4vhnzV1l7UE4Rt0utCajQv83e_9Brw-_2mCPn4hMKkbeEDNxozzKkd_PmtCmL-fUpFa6XjGL5zGRZuO8U
• baophapluat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFguYV5Tybts-AdaK1I9GnWbdszUTCwmwFz9cfGd7d3pn-yqvMjKdPjiARXrC6HodEmq9VIkjA1nBDljJqIN0J0GKioF-qY-Q1mF_rFxuVzotj4PNdzZ9Rx8pHQbpxPMiTGvU3BwUWJni4VKw8KkiySq65bvyoKjY-8nZD8bb0jO_Ji_gik1HEeDq5EjmA3VGH7Ium2Yg5qTW3l7525tTrQ0w==
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEAoEtNWmRmPqMqiPOYCg_x4qamW3mncPNnEuIEmzGtUQB7WEiEakWE35_VbtIZJ3qfLw-lPSM_c1hYiGN5mTf7R9qo4EuBGEjin6moNjnHszPE3Akl4nuJjCYSgER6b9ZV0bfS6XO0Wk-mLgQBXeNIMpii5X3n2yFW1qUiCYx8LFaiON3g1KostWDhHmbmGso9xV_3G6Jq4Lpf3Z5YIywbQ7_2RUPeP926LgrKeSWja0uVTLrZrG3pj0uNODk=