Hệ số thanh toán lãi vay (ICR) là gì?

Nói cho dễ hiểu

ICR trả lời một câu hỏi rất hẹp: lợi nhuận làm ra trong kỳ gấp mấy lần tiền lãi phải trả trong kỳ đó?

• EBIT là lợi nhuận trước thuế thu nhập doanh nghiệp và trước cả chi phí lãi vay — tức lợi nhuận của hoạt động kinh doanh trước khi chia cho nhà nước (thuế) và chủ nợ (lãi vay).
• Công thức: ICR = EBIT / Chi phí lãi vay = (Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế + Chi phí lãi vay) / Chi phí lãi vay.
• Đọc kết quả: ICR = 3 lần nghĩa là 1 đồng lãi vay có 3 đồng lợi nhuận đứng sau. ICR = 0,8 lần nghĩa là 1 đồng lãi vay chỉ có 0,8 đồng lợi nhuận đứng sau — thiếu 0,2 đồng, phải lấy từ đâu đó ngoài hoạt động kinh doanh.
• Chỉ tiêu này được luật hóa trong chế độ báo cáo thị trường vốn tại Thông tư số 76/2024/TT-BTC (ban hành ngày 06/11/2024) và trước đó tại Nghị định số 65/2022/NĐ-CP về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Điều tối quan trọng: ICR chỉ nói về tiền lãi. Nó không nói một chữ nào về nợ gốc phải trả.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (mẫu B 02-DN với báo cáo riêng, B 02-DN/HN với báo cáo hợp nhất):

• Mã số 50 — Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế: dòng tổng hợp nằm trước khi trừ chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Mã số 23 — Chi phí lãi vay: dòng con nằm ngay dưới chỉ tiêu Chi phí tài chính (Mã số 22).
• Tử số (EBIT) = Mã số 50 + Mã số 23. Mẫu số = Mã số 23 (lấy trực tiếp).
• Đừng lấy Mã số 22 làm mẫu số. Mã số 22 là Chi phí tài chính, bao gồm cả lỗ chênh lệch tỷ giá và dự phòng giảm giá đầu tư chứng khoán, chứ không phải riêng tiền lãi vay.
• Muốn soi tiền lãi thật đã chi ra khỏi két, mở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, xem Mã số 04 — Tiền lãi vay đã trả. Con số này có thể lớn hơn Mã số 23 nhiều lần, vì theo VAS 16 (Chi phí đi vay) lãi vay của dự án dở dang được vốn hóa (cộng vào giá trị tài sản thay vì ghi vào chi phí trong kỳ) tại Mã số 242 hoặc tồn kho Mã số 154, thay vì ghi vào Mã số 23.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Theo thẩm định tín dụng ngân hàng (Thông tư 39/2016/TT-NHNN) và cách phân tích doanh nghiệp niêm yết:

• ICR < 1,0 lần — vùng báo động đỏ: lợi nhuận không đủ trả riêng phần tiền lãi, chưa nói tới nợ gốc. Doanh nghiệp phải tiêu vào tài sản ngắn hạn, huy động vốn cổ đông, bán tài sản hoặc vay mới để đảo nợ (vay khoản mới để trả khoản cũ).
• 1,0 ≤ ICR < 1,5 lần — vùng cảnh báo vàng: trả lãi rất mong manh; doanh thu sụt nhẹ hoặc lãi suất cho vay điều chỉnh tăng là căng.
• 1,5 ≤ ICR < 3,0 lần — mức chấp nhận được: biên an toàn vừa phải, phổ biến ở nhóm thâm dụng vốn như bất động sản, xây dựng hạ tầng, năng lượng giai đoạn vận hành.
• ICR ≥ 3,0 lần — vùng an toàn: lợi nhuận gấp từ 3 lần chi phí lãi vay trở lên, dễ tiếp cận vốn vay ưu đãi hoặc phát hành trái phiếu hơn.

Nhưng nhớ: đây là ngưỡng nói về lãi. Một doanh nghiệp có thể đứng ở vùng an toàn theo ICR mà vẫn căng khi nợ gốc đáo hạn.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

HPG (Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát), Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023, mẫu B 02-DN/HN:

• Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế (Mã số 50): 7.792.728.743.173 VNĐ.
• Chi phí lãi vay (Mã số 23): 3.585.077.683.881 VNĐ.
• EBIT 2023 = 7.792.728.743.173 + 3.585.077.683.881 = 11.377.806.427.054 VNĐ.
• ICR 2023 = 11.377.806.427.054 / 3.585.077.683.881 ≈ 3,17 lần.

Năm 2023 là giai đoạn thị trường thép trầm lắng và chi phí lãi vay tăng theo mặt bằng lãi suất, nhưng ICR của HPG vẫn ở mức 3,17 lần, tức nằm trên ngưỡng 3,0 lần — phần lợi nhuận đệm đủ dày để phủ kín nghĩa vụ chi phí lãi vay. Ghi chú thêm: con số 3,17 lần này tính trên Mã số 23, tức chưa tính phần lãi vay đã được vốn hóa theo VAS 16 nếu có.

Tự kiểm lại

• vietinbank.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGyWknXGMDMfCl8_HHS27jBLcrb0UoVjA9zubDg7q3T509pAWy9RGskAgXGVw2tXEOFXvmSRyonA9A9hSszNPco3bxZmYjZBf9b0a1wzpfxGk7bASIiMkLUTYSjaZ_ALF_dN1UIeVuV6DY3J1RYiT_UYuupdAE5Ig==
• luatvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHpnf4gg1k66szYooBQmTOeKlfR7VQgkIQF8a5RSBX1T5aXUAIPZm8qj_e7Drf2s3hkyeJ0hVanZBrVNEfl1lEQkQBbpLNEPvACpwm8VYL40swS1lx1oC4c4sxXHw5olukTz5jaW7dAh335jtcQuL_uhYplTcWowO8_2QoQxZrhoNggd0tzBs1fULHSJJmLwYam2K6Lr4ZM60-tUGJ5MP9uHC-rULTTV8FX5_q1_aD2GK2QycErm9UTOa4_FMvcFkQxNZm8U_dzIVA33C2w
• chinhphu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH_3xp44LFViy2j4A7-04BUSib9_KMg1RkohhS3aZK_BKG2RX8t9S8V6tY711MOANpuaesiEEJ6F4KsPCvxjhvUcXGyoWlM5CwAb9Q4ge3EFo6E_dbRGjoEhkUQj4rDBMq0Nuofeib7GGzruU5EPBqXEAUJkMYqshZDB5F9mZCGacb_ARU65RISkevw4ryBEICrLenTh9DAwVDyERwZS7MKkbICLbP3YLTvdl0Bt83bdr53XUxy21DDxU9Q7ymIE_fQiDV5T1auqz0inXTYnpYxsMUVDsVG0s8qchlD5thXvgeR-MCwzpiWde-xMzSjpBXxMbW173kkqZt6Mr3Cx8byBdt8CqcV6eDLFI5-ntWptDHMUkdrik9UE5yxf6H7aUzecJaSCHEho0AHTjfSwd911l_pVF72F-AIEGKdDDmO29LZijmWn0Vzcn9ls5JHGrQtn1tMQNR5pe_3Cg==
• ub.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHCPZCNbVFQT-4M7DPypVJ9X1rX-abKGUNwxtssxoIiycOnPuhfFI5fY0Bbw3U6fNlXXJtDp5w5BDCRPCew4WFJeihq1yBh1HG5aTbzY1HhXH8yrcN-j-1aWBPUXyBGgD_-X-ezrluGY9cPBcYjyCXu7bD3
• sapp.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF5o4S0HCTC_pnGkJxQTuG_fmoLIJiE0aJ2LR9MiiK1AHou8M1Sn68kl1-gDJCdJe4T3Q_9iGoH4B-nwZ4_tc_izn0wA_QY7ScJ4ECFo7tobyn_C3DOWMkEMPqwC7jg-1qxxDIhS91khqoLhAzsyw0WecZY8Io9vfe7Pw==
• misa.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQETIZ4R2_GYDh3ZqH6jnqq0Snh9Bt0O-5aQJcD6B3hXdZpJ8PTmjSXVTTiUBkTnfmHpbkTC_lqLsyraHXD9MdTKYswABEMz-VCRmpevlQlR0o6gd1rwJdnUXZZKB37U9ckcN3ZGFS74UuAGucqgBee3wLudAGfWKBaU5CUPUYYr1y7RcIE0o5G7D4iGne2lirrppyJWO9veryi_lVS-AQ==
• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHZqcGDbTFGjA8DbWhwrUrIuXfJmuWjtfp0bl_1_67fvPqADyb1tmzN2Y06chd_b9Ql7JiRgnBVxieq_HNImE-S8CLWXd0LDS-68k5C8mpOYtAhC9eN89sjxa2x7FNnGOdJuGQeNh8XxSnZfLXMesMMypBrFYLTiaV_vZqE13Sv078bC8EfljJeQrCqR5249sR4hw==
• scribd.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF1ziUC4rTD_pQLsQfORscTkyPGIjDj7xeKCevK39UXhhxwqyEQha_o3XLrM49bvkyCL5_bnfks3P0XJDwC2yw0biJ7j01fDJndZzbPngt_omUkMjUnw0nUycs2BjwCyAi0H5d0faDPCdaS7u37Og==