Cổ tức tiền mặt là gì?

Nói cho dễ hiểu

Cổ tức tiền mặt là khoản lợi nhuận sau thuế mà công ty cổ phần chuyển thẳng cho cổ đông bằng tiền, không phải bằng giấy hay bằng lời hứa. Luật Doanh nghiệp 2020 (Luật số 59/2020/QH14, khoản 5 Điều 4) định nghĩa: "Cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác". Khoản 1 và 2 Điều 135 nói rõ: cổ tức bằng tiền mặt phải trả bằng Đồng Việt Nam, chi qua séc, chuyển khoản hoặc lệnh trả tiền gửi bưu điện, và phải trích từ nguồn lợi nhuận giữ lại của công ty.

Một chỗ dễ nhầm nhất: tỷ lệ cổ tức ở Việt Nam tính trên mệnh giá 10.000 đồng/cổ phiếu, không tính trên thị giá (thị giá là giá cổ phiếu đang khớp lệnh trên sàn, cũng là giá bạn thực bỏ tiền ra mua). Cổ tức 30% = 10.000 × 30% = 3.000 đồng/cổ phiếu.

Ba thước đo cần biết:

• DPS (cổ tức trên mỗi cổ phiếu) = tổng tiền cổ tức chi ra ÷ số cổ phiếu đang lưu hành.
• Tỷ suất cổ tức (Dividend Yield) = DPS ÷ thị giá × 100%. Đây mới là con số so với số tiền bạn bỏ ra.
• Tỷ lệ chi trả (Payout Ratio) = tổng tiền cổ tức ÷ lợi nhuận sau thuế × 100%, tức DPS ÷ EPS × 100% (EPS là lãi sau thuế tính trên mỗi cổ phiếu).

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, cổ tức tiền mặt để lại dấu vết ở ba chỗ:

• Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (mẫu B03-DN), phần III. Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính, dòng Mã số 36: "Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu" — số tiền thực chi trong kỳ, ghi trong ngoặc đơn vì là dòng tiền đi ra.
• Bảng cân đối kế toán (mẫu B01-DN), mục Nợ phải trả ngắn hạn, dòng Mã số 319: "Phải trả ngắn hạn khác" — chỗ chứa cổ tức đã chốt quyền (đã lập xong danh sách cổ đông được nhận) nhưng chưa trả tới ngày kết thúc kỳ kế toán; muốn xem chi tiết thì đối chiếu thuyết minh.
• Thuyết minh BCTC (mẫu B09-DN), mục Tình hình biến động vốn chủ sở hữu — dòng lợi nhuận chia cổ tức làm giảm số dư Tài khoản 421 (lợi nhuận sau thuế chưa phân phối).

Theo IAS 7, tiền cổ tức đã trả thường được xếp vào dòng tiền cho hoạt động tài chính.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Với tỷ suất cổ tức (so trên thị giá):

• 4% – 7%/năm: bình thường, ngang lãi suất huy động tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng của các ngân hàng thương mại Nhà nước (nhóm Big 4).
• 8% – 12%/năm: hấp dẫn, thường thấy ở ngành đã bão hòa nhưng tạo tiền ổn định (điện, nước, cảng biển, nhựa, dược phẩm).
• Trên 15% – 20%/năm: vùng cảnh giác (bẫy cổ tức). Hai khả năng: thị giá đang rơi vì triển vọng kinh doanh suy giảm, hoặc tiền chia cổ tức đến từ thu nhập bất thường một lần (bán công ty con, thanh lý tài sản lớn, giải thể dự án) nên không lặp lại được năm sau.

Với tỷ lệ chi trả cổ tức:

• 30% – 60%: lành mạnh — vừa chia tiền cho cổ đông, vừa giữ lại vốn để tái đầu tư mà không phải vay nợ nhiều.
• Trên 100% kéo dài liên tục: đáng ngại — công ty chi tiền vượt lợi nhuận tạo ra trong năm, tức đang lấn vào lợi nhuận lũy kế các năm trước hoặc phải tăng vay nợ ròng để trả cổ tức, có thể dẫn tới cạn thanh khoản và không còn nguồn lực tăng trưởng.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

BMP — Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh (niêm yết HOSE), năm tài chính 2023:

• Lợi nhuận sau thuế năm 2023 đạt xấp xỉ 1.041 tỷ đồng.
• Nghị quyết ĐHĐCĐ thông qua cổ tức tiền mặt cho năm 2023 với tổng tỷ lệ 126% mệnh giá, tương đương 12.600 đồng/cổ phiếu; trả hai đợt: đợt 1 tạm ứng tháng 12/2023 là 65% (6.500 đồng/cp), đợt 2 thanh toán tháng 06/2024 là 61% (6.100 đồng/cp).
• Số cổ phiếu đang lưu hành: 81,86 triệu cổ phiếu; tổng ngân sách chi trả hơn 1.031 tỷ đồng.
• Tỷ lệ chi trả (Payout Ratio) gần 99% lợi nhuận sau thuế năm 2023.

Con số 126% nhìn rất to, nhưng vì tính trên mệnh giá 10.000 đồng nên tiền thật về tay cổ đông là 12.600 đồng/cổ phiếu. Muốn biết hấp dẫn hay không, phải lấy 12.600 chia cho giá cổ phiếu bạn thực mua.

Lưu ý một chi tiết mà tài liệu pháp lý nhắc rõ: cổ đông cá nhân bị khấu trừ 5% thuế thu nhập cá nhân trên khoản cổ tức tiền mặt nhận được (Thông tư 111/2013/TT-BTC).

Tự kiểm lại

• misa.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHEVgm8LV8bjZzxKTd-ynrXHc8VHGfQN8L4wSrfohQOgbH-2KxSq2Eg2Ri4PXTFftcseAkgyjeS8QWng2zzpXm1T3nh9xwLCFN1o7ZcDrIqAame7NbHCaAdO1Ex-AtOQ0yjQWW7b6SGWiImJSLah6H6
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE4mj6DSgVEBIPEy46BdI2-JklariGxUXbZCNgOoM7-7e63FtJW5Z2Q7N2oLd5SrNM_G8r3DqXbMVSlvycgvQHVf400m_2ug7bS-Hy0-raJ3ZJ5MomunB7DFFnHcKpoHFl7NgNzpnJpAwvJNigMVDRRaqv6fgB2eTywnSswhXsXfhGpSgEFyntPSxVApLllbOOtfLVNieVd2BX9rmtkUj6vWxdjOzA5t5hoSJdJ2k3hm7kFXKvrGCChKeVdpjcosarG6Ssa
• baophapluat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFiFimDQDR-f1JqIpcELwX8gvF3TFirb1taK6wzHxFwMKiI08pZlRKHFyCocwPw0V0d8IO7U2L2rHcVp59vZiJvUNR0smGnm-cDCwhtrclmSRTHJDEF6NyH9jVeHmL5EKJP8qfKxTMshBJvwX8Yq0MBpw8KnYjedEc_PawEb0KzFDZWz8jSD9YIb-hoyylnmM5NZ-bJYuJqc38=
• vsdc.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQF16S5N29giA5aYnxOmCWRaFDHlQPyf4nH_pRegtQzdx5gAAHJkBGWTcsBeUJNSaAiHoKibKJvujR9prQRB2KKaPBu1PoZsUtR2KJeU3ANW6ME=
• ketoanthienung.net — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFXsClKemRpU8ZGfN9qKh5wH4CZsRbMuvyVsqgiySzkACHEq8dlH0T5Ytd0WMWHhlZjqxxOrCiwuFB9lnVqABNLBXL9GdsITmYwAfDwaKwpBPd1HfQL3jdn9o1nb8gxvichLs7JYs0CJ_6Cj_x-H1Vjc8UgYqyrYOY5EMjweXKrprW9gYZYEKQ=
• luatminhkhue.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEihNYbHwS-vqu_lKrp5wq50A38IuLF8sJ8D-a5bk2YeJWIqWt2vA7kWlfWuFsrYbQA88xftWgAHmng249MgZrAb1fbG7BOk_hzqw6nHy-H6JtYcylWxIqBzbquSGM5Gl5hy-oas1MRI9RtMODf-TlvlGjJYKmgREMCE3c=
• nguoiquansat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG55Cj4x9gEBU9dze7_Q-3YbZt38H4MjbpT1VK6EEUrGVPv96J3joWxmc8ZFi9YQ8xzb0EIue2KoRJphkB6IkBEHveTmBldMqfiMXFpAOd7GHtdov4BjWXTxJ_f3OMAOH2Ag7JlHC7QduiCGdaSlcVNtA3ZNXCMgqZ6PR0UAbon-2VUgso4AO7Fjcowy01vKvMd
• vietnamfinance.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGZcT7yTAZI5YRF4UOhb1AoqP-GYLiMjPKhgxSpqKcUuOzQ6KjbjGraPMnUap4-Ol80TQWEPqsQPaXMUwinbp77c6lVPbtJxRTwGjpuUnQLW0MhSvUgoQC_Rq67_5zg-RDheBTqU7JVrowu3OJ9cuICIqqDiEIL4BNbfAbkXeeUWZJnfllmsgtMcGfO2hVPMk64_aiyp29JyIi_NYVq0QUI6SqO5iw=