Cổ phiếu thưởng là gì?

Nói cho dễ hiểu

Cổ phiếu thưởng là khi công ty không thu tiền của ai cả, mà lấy các khoản đã nằm sẵn trong mục Vốn chủ sở hữu (thặng dư vốn cổ phần — phần tiền cổ đông từng góp cao hơn mệnh giá; quỹ đầu tư phát triển; lợi nhuận sau thuế chưa phân phối) chuyển thành vốn điều lệ, rồi chia thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo đúng tỷ lệ họ đang nắm giữ.

• Theo VAS 30 và IAS 33, giao dịch này không làm phát sinh thêm nguồn lực kinh tế cho doanh nghiệp: tổng Vốn chủ sở hữu, tổng Tài sản và tỷ lệ sở hữu của mỗi cổ đông đều không đổi.
• Số cổ phiếu phát hành thêm = số cổ phiếu đang lưu hành × tỷ lệ thưởng (r).
• Giá tham chiếu ngày giao dịch không hưởng quyền (GDKHQ — ngày mua vào thì không còn được nhận quyền thưởng nữa) = giá đóng cửa phiên liền trước ÷ (1 + r). Ví dụ tỷ lệ 10:1 thì r = 10% = 0,1.
• Phân biệt: thưởng cổ phiếu cho cán bộ nhân viên (ESOP) được điều chỉnh riêng tại Điều 64 Nghị định 155/2020/NĐ-CP — cổ đông hiện hữu không được nhận thêm cổ phần mà còn bị pha loãng, tức miếng bánh sở hữu và quyền biểu quyết của họ nhỏ lại vì tổng số cổ phiếu tăng lên.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Bảng cân đối kế toán (Mẫu B 01 – DN, Thông tư 200/2014/TT-BTC), phần D. VỐN CHỦ SỞ HỮU (Mã số 400):

• Tăng: Vốn góp của chủ sở hữu (Mã số 411), chi tiết là Cổ phiếu phổ thông có quyền biểu quyết (Mã số 411a) — tăng đúng bằng tổng mệnh giá cổ phiếu mới, tính theo mệnh giá 10.000 VNĐ/cổ phiếu (Luật Doanh nghiệp).
• Giảm tương ứng: Thặng dư vốn cổ phần (Mã số 412), và/hoặc Quỹ đầu tư phát triển (Mã số 418), và/hoặc Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (Mã số 421).
• Dòng tiền: Tại Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B 03 – DN), chỉ tiêu *Tiền thu từ phát hành cổ phiếu, nhận vốn góp của chủ sở hữu (Mã số 21)* ghi nhận bằng 0, vì đây là giao dịch phi tiền tệ — không có một đồng nào chảy vào két công ty.
• Chi tiết biến động nằm ở Thuyết minh BCTC, mục “Tình hình tăng giảm nguồn vốn chủ sở hữu”.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Tỷ lệ phát hành 5% – 20%: ngưỡng bình thường, tương ứng tốc độ tăng lợi nhuận ròng hằng năm, EPS (lãi trên mỗi cổ phần) không giảm sốc, công ty vẫn giữ được khả năng trả cổ tức đều.
• Tỷ lệ trên 50% – 100%: ngưỡng đáng ngại. Vốn tăng gấp rưỡi tới gấp đôi trong khi thị trường tiêu thụ bão hòa hoặc suy thoái thì EPS và ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) sụt giảm mạnh ngay lập tức, do lợi nhuận cũ nay phải chia cho nhiều cổ phiếu hơn.
• Đệm vốn chủ sở hữu: sau đợt thưởng, thặng dư vốn và lợi nhuận giữ lại còn lại nên đạt tối thiểu 20% – 30% quy mô vốn điều lệ mới. Nếu bị “vét” về xấp xỉ 0 mà kỳ kế toán sau phát sinh lỗ, doanh nghiệp rơi ngay vào trạng thái lỗ lũy kế (lỗ dồn qua các năm chưa bù hết), kéo theo nguy cơ cổ phiếu vào diện cảnh báo/kiểm soát hoặc bị cắt margin — tức công ty chứng khoán ngừng cho vay tiền để mua mã đó — theo Quy chế niêm yết của VNX.
• Ràng buộc pháp lý: Khoản 1 Điều 62 Nghị định 155/2020/NĐ-CP — tổng giá trị các nguồn vốn thực hiện không được thấp hơn tổng giá trị vốn cổ phần tăng thêm, căn cứ BCTC kiểm toán kỳ gần nhất.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

HPG (Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát, niêm yết HOSE), căn cứ BCTC kiểm toán năm 2023:

• Phương án thông qua tại Nghị quyết ĐHĐCĐ thường niên số 01/NQ-ĐHĐCĐ.2024 ngày 11/04/2024 và Nghị quyết HĐQT số 06/NQHP-2024 ngày 23/04/2024.
• Tỷ lệ phát hành 10% (10 cổ phiếu nhận thêm 1 cổ phiếu mới).
• Số lượng phát hành 581.478.493 cổ phiếu, tương đương 5.814,78 tỷ đồng giá trị tăng thêm theo mệnh giá.
• Nguồn vốn lấy từ BCTC kiểm toán 2023: thặng dư vốn cổ phần 3.211,56 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối 2.603,22 tỷ đồng. Cộng lại: 3.211,56 + 2.603,22 = 5.814,78 tỷ đồng — khớp đúng phần vốn điều lệ tăng thêm.
• Vốn điều lệ tăng từ 58.147,8 tỷ đồng lên 63.962,6 tỷ đồng.
• Ngày đăng ký cuối cùng chốt danh sách cổ đông: 24/05/2024; cổ phiếu mới chính thức giao dịch từ 28/06/2024.

Tự kiểm lại

• luatvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHe0O1zmaxfPos8j41VrMK00YlEvUOLnDh1nqL6s19YdDA56PVxqx2m61-Lz3sux2zNpkvXSnbTyAA03rFsK6C-AFdzZ2c-77aynSf5TYTkkOPOEyFDfGrJs9veWlbbL6ybJ-FU_ULYAMuCA88J_pHrwjDlTwq_Lr5FuinL0iuBEZvebAMjcNhlPQTamy2OMN1LDWfgTw==
• chinhphu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHB7eEBjmyBMD7vD5NvKsWRo6-rW3qf14KAdHBBflK2ne4MKixGPdCfvFt0kf10COwsVaDixMKpvahvI_ndsBetSH7if-7fbHfM1btrzz0q1tDuO1uTxQAe8pTvjlQqdV0Z6V-asuUGbxjMBN-FJqUQ5QZvMG6S
• ssc.gov.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHHRP4_P2-R5c9GRWiaVdrF4UNs0oQoYlykfnnognPgpOypoRIwGQrq6-iP89aBBYMuGrSsszmFNDZhDEG2owC04B-1ZxQgvgrocZHWMkBDClW1jQ2IOWYJmwCJ4Xazz90THMLrtCql3XblgtHsiC94NSs6jnDgyna3JHNQUJFYv85DdEDeEMbNaV086njlvsut
• ssc.gov.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE1_rH3seh1fQAPr-WljwzpgQn-TzZCjEiQzrXpXAStWx9JMnzL7CVa6dTFJtziaVQNIUuYTPmmskR_rtk8LbioAmYv28NaNRTZwFQ973Z0fVtrKDVAdnK9RbsH5lCR5Zpsf8WFo01Txl9fMF24_aueKxRkoP_kJXg3EcGsM3lux-9u_ag21EIOO_3GGsKNvjPw
• luatvietan.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGn3jemaiajnE8ronXHcm7jsg_Rf_Cfgq28TdFksMGh7PfT82rjxwfrNkaAq6ybtqdDqJDOpt9syDXYIJ-s6Kj_iqo0TTQyRKaFex23Ggt8KKmbHL-ddi9pdu8iLG8Oz3_dd8sglaPX7dDs5EyGExwS-9fJx4YAjJjpGaJyh5D54HmmDZwQNSlf82C9d7PyBfkbQXIg_BM=
• arito.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGjgoY39smUUdKtYMNhHQbXAkLqVMxDBOet4M4LqxBZpcLiz70A9EWEbIMXUby1LxbyIFMyQCzJF8Enc2_Qx3AR1uFwsmaub0kN4lBdkUHcao_See-ld6duvR0Uk3Ih_7k3sqGdoao0ReMeocWMV_YlMG5cDNvDOsEb
• ketoanviethung.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFSjXmyFC4y1R-OFsL6m1LJ5XpV4pCWgCNuCxOtWrNlVnShpTbQI_u_0FlrkgKQ-ihX_z-QkFFIY5Rq9KR0V06k7y8KOn_FrQbVTjZ0WnraP2Tiyo19BxQM6D0lpo_DFMRYyNkxDRhdHjgKXmuYX3-OlJ6RfdTNOXXsBTieZ6WNb7Zn_TQ61pxc9WeuXtw=
• congtyluatacc.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEyUAAL2V6puHhYNSEoji5xQGZy8Wy0UPnqJDrjMsWRr64PNTEFeE9A-K1_tuLi0j60YyVIFzAHf2_-N2OsWorRqhKnuyEY99hNAsUWsoOt80Lf_jx_2PNlpk7vnFkTnm0ae8HWodmPrnya9behc_cOCnBU_Lf7dK0Mog4=