Chứng chỉ quỹ mở là gì?

Nói cho dễ hiểu

Bạn đưa tiền cho một công ty quản lý quỹ, họ gom tiền của nhiều người rồi cùng đi đầu tư. Tờ giấy xác nhận bạn có một phần trong nồi tiền đó gọi là chứng chỉ quỹ (Khoản 4 Điều 4, Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14). Còn quỹ mở nghĩa là: chứng chỉ quỹ đã bán ra công chúng thì quỹ phải mua lại khi nhà đầu tư yêu cầu (Khoản 39 Điều 4, cùng luật), và quỹ mở không giới hạn thời gian hoạt động (Thông tư 98/2020/TT-BTC).

Chứng chỉ quỹ mở không khớp lệnh từng giây trên bảng điện tử như cổ phiếu. Nó tính theo giá trị tài sản ròng trên một đơn vị quỹ (NAV/CCQ) — hiểu nôm na là: bỏ hết nợ ra, còn lại bao nhiêu tiền chia đều cho từng chứng chỉ.

• NAV/CCQ = (Tổng giá trị tài sản của quỹ − Tổng nợ phải trả của quỹ) ÷ Tổng số chứng chỉ quỹ đang lưu hành.
• Giá bạn mua vào (giá phát hành) = NAV/CCQ tại ngày định giá + giá dịch vụ phát hành (nếu có).
• Giá bạn bán ra (giá mua lại) = NAV/CCQ tại ngày định giá − giá dịch vụ mua lại (nếu có).

Nói gọn: bạn mua bán theo giá trị tài sản ròng chốt theo ngày/tuần, không phải theo giá ai đó hét trên sàn.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Nếu bạn là doanh nghiệp (không phải quỹ) và đem tiền đi mua chứng chỉ quỹ mở, theo Thông tư 200/2014/TT-BTC khoản đó nằm ở:

• Bảng cân đối kế toán (Mẫu B01-DN), phần A. Tài sản ngắn hạn → II. Đầu tư tài chính ngắn hạn:
• Mã số 121 – Chứng khoán kinh doanh, hạch toán chi tiết vào Tài khoản 1218 (chứng khoán và công cụ tài chính khác).
• Mã số 122 – Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh (Tài khoản 2291). Dự phòng này trích lập khi NAV/CCQ tại ngày khóa sổ thấp hơn giá gốc đang ghi sổ (Thông tư 48/2019/TT-BTC).
• Thuyết minh Báo cáo tài chính, mục Đầu tư tài chính → Chứng khoán kinh doanh: doanh nghiệp phải tách bạch cổ phiếu niêm yết, trái phiếu và chứng chỉ quỹ; công bố rõ giá gốc, giá trị hợp lý (tính theo NAV do quỹ công bố tại ngày lập BCTC) và mức trích lập dự phòng.

Còn báo cáo của chính quỹ mở thì lập theo chế độ kế toán riêng áp dụng cho quỹ (Thông tư 198/2012/TT-BTC).

Bao nhiêu thì đáng ngại

• Phí: TER (tỷ lệ tổng chi phí – Total Expense Ratio) là % tài sản quỹ bị lấy đi cho phí quản lý và vận hành mỗi năm. Mức thường thấy ở Việt Nam: 1,0%–2,2%/năm với quỹ mở cổ phiếu, 0,6%–1,2%/năm với quỹ mở trái phiếu. Vượt 2,5%/năm thì phí đang bào mòn lợi suất kép dài hạn.
• Phí bán lại (Exit Fee): thường giảm dần theo thời gian nắm giữ — 1,0%–2,0% nếu rút dưới 1 năm, về 0% nếu giữ trên 12–24 tháng. Vẫn bị áp phí trên 2% dù đã giữ trên 12 tháng là điểm đáng ngại.
• MDD (Maximum Drawdown – mức sụt giảm tối đa, tức cú rơi sâu nhất từ đỉnh xuống đáy): quỹ cổ phiếu thường điều chỉnh 15%–25% trong xu hướng giảm, ngang hoặc thấp hơn mức giảm của chỉ số tham chiếu (Benchmark Index, ví dụ VN-Index). MDD > 35%–40%, hoặc lỗ liên tiếp vượt xa chỉ số tham chiếu, là dấu hiệu đáng ngại.
• Dòng vốn rút ròng (Net Redemption): rút dưới 5%–10% NAV mỗi kỳ giao dịch là bình thường, quỹ vẫn duy trì tiền mặt dự trữ linh hoạt 3%–5% NAV. Rút đột biến vượt 15%–20% NAV trong thời gian ngắn sẽ buộc quỹ phải bán tài sản trong danh mục hoặc kích hoạt điều khoản hoãn/giãn thanh toán lệnh mua lại — chuyện từng xảy ra ở các quỹ trái phiếu năm 2022.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Tập đoàn Bảo Việt (mã BVH, niêm yết trên HOSE), Báo cáo tài chính hợp nhất Quý 2/2024, tại ngày 30/06/2024:

• Trên bảng cân đối kế toán, khoản mục Chứng khoán kinh doanh (Mã số 121) ghi nhận tổng giá gốc gần 4.255 tỷ đồng.
• Trong thuyết minh chi tiết danh mục: cổ phiếu niêm yết giá gốc 3.836 tỷ đồng (ACB, FPT, CTG, VNM...), cổ phiếu chưa niêm yết gần 68 tỷ đồng, và hơn 351 tỷ đồng phân bổ vào danh mục các chứng chỉ quỹ.
• Khoản đầu tư vào chứng chỉ quỹ này ghi nhận tạm lỗ nhẹ theo giá trị hợp lý tại ngày kết thúc quý.

Điểm đáng chú ý cho F0: ngay một tập đoàn bảo hiểm lớn cũng ghi "tạm lỗ nhẹ" ở phần chứng chỉ quỹ — nghĩa là giá trị hợp lý hoàn toàn có thể xuống dưới giá gốc, chứ không phải cứ đưa tiền vào quỹ là chắc có lãi.

Tự kiểm lại

• baocaotaichinh.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEG_Ua2U2XXQ7gbG9Bu5325_vZiE6lIILPRofgr_J89IMxEIXqk6gCGEaENq8YcUZvLJlPWGZphVCy6-L2t8zA9JR6JGKm5RWwKeHY77ibxWn7G1JF8Rg3loU-mZfZuC5MjbpGIBmI2nn4V_IyIbJBGY7nWA7w7KbGlpzBh7ANhlffIOlP6KuJL4EZODNTEuorTuozcam-npiZj4gCzMQkF2i_3bpnDQpH4f4fZbqqcco_qBfcACJkLpQM=
• ssiam.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFJu9JykfRY4clSzVM-7Y2RkjQbJohV8eR0gMVh_MB9E361-cOZ47TU7QkPYMhouq1cEjdL0yjhreGyQxJrHdO0s6dJlIVGPmonBfn46xTGfAVdcHBRgUJlJWy-XY6tbTrmGWrzQ6B-wy7top1usSraf0tztNAzzD71e-J6Ufs8FJ_XjI_aVddX5mWokJ8=
• dvl.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEodPD5-8j4MoVcMqBGzTRTM2QtePRBzhHrjJPZBKFtky6Ew9okrjDSyiE3iEIv4E8_2qqX3iJwQVkf72irTbl_MGsT2Ojm9xUP-Tt9DOJyT5uD-lTIy6zJfzKvUYx7a1gyA4AY5rLU2AgnxEK1HLPkJtI6
• baocaotaichinh.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEpLBC7cNATqtjWdHPKw0e_MusMV-76SpZacT0GGhpUEFNNsfZW5PFjyg22cu8GAEX94_SVoK9y3NrckYnItdp2u0bLWp4IUSZdCrB09O_xyfRvD9xrHv6wPfT7LVVGZln_6dVseOAz
• misa.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEbRXhml0FqggnoQ7-dSj2l0JQi4BI3l9PgWQx22UoLL6apjLJAPCK7hSnsT7A2VudWbS81lOvTUVMI39406zPS5fKptO8hZ2nuqCIDbqSZYLk-5Weji95l6QzoXUTBg5IMRCc9OKF7XEcC32M_geal6pCPgFJYdjlaeHCxLJlOlwvZXQfsPCXWgr07F0-J
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEdM8_ipZCYbULp66935_bt0dRZepLFkX-m-2ECfyR2T_S7YIX8g8MXhh_sowff1DUFgw-iCjH2Aj3o__QCZLPrQyiZGzw8jyEL3ze0x_CSWHhL2hMXKWiiyI_zKhWhir1Fc_nKRwKW3HBp_A5yArcDkb8z12BNDHAcvy_kcxrRvHrqGjQGGN17iNo8FyNaFhdk3y7dm9L3kvtWRueqSQ==
• 24hmoney.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFM-gfeVAcHu1f3Ok_uMfLO2AMhvif35yOzNvbAe9WqVkDjLiLaHo9XJWis0SgluGW6MewoNqKfHfITL-Dp54FWOaoAlz_UIofOC6g05tkavAPgrTaXm46efvNJWaoK-SKlU354E6Tq1501xoqMtd-qobz-jmSm_DSbDQUuF97YCaSd5L95zGGgSWszW1i5ZRAQz1QkNgF2DVs3CLKEX8EUskN_TObMtNlu9fmC
• vietstock.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEiAVzN7j8dhKzec6dpzEZNYnTaEyHHOz8PtQtJRjB678QeA64LPyWWnBWCxfJ3jtwNXmTA2sN_0Y-BmDVWGrVMYmnDA5Up4cDafC7zuuWbYA7M9581DBzvHcA-gTekV4D5GasFIPvF3HOjzs99KbICn_yGyTH9sTePTqUIDiJGg4YgC4W3-ii1dDsW4434A9H2pVLAr171tg==