Chỉ số P/E là gì?

Nói cho dễ hiểu

P/E = thị giá một cổ phiếu ÷ EPS (EPS là lãi cơ bản trên mỗi cổ phiếu, tức lợi nhuận ròng chia cho số cổ phiếu đang lưu hành). Nói kiểu chợ: bạn trả bao nhiêu đồng để "sở hữu" 1 đồng lợi nhuận ròng của doanh nghiệp trong một năm.

P/E 19,44 lần nghĩa là trả 19,44 đồng cho 1 đồng lãi; nếu lợi nhuận giữ nguyên và chia hết bằng tiền mặt thì 19,44 năm mới hoàn vốn — đây là giả định lý thuyết, không phải cam kết. Cũng có thể tính ở quy mô cả công ty: P/E = vốn hóa thị trường ÷ lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ.

Vì P/E là kỳ vọng tăng trưởng, cùng một mức lãi nhưng thị trường kỳ vọng cao hơn thì P/E cao hơn.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Tử số (P – thị giá): không nằm trên báo cáo tài chính. Lấy giá đóng cửa tại ngày chốt kỳ trên HOSE, HNX hoặc UPCoM — ví dụ giá FPT phiên 29/12/2023 là 96.100 đồng/cổ phiếu.
• Mẫu số (EPS): mở Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Mẫu B 02 – DN (doanh nghiệp độc lập) hoặc B 02 – DN/HN (báo cáo hợp nhất). Mã số 70 là Lãi cơ bản trên cổ phiếu; Mã số 71 là Lãi suy giảm trên cổ phiếu (dùng khi doanh nghiệp có trái phiếu chuyển đổi, chứng quyền, cổ phiếu ưu đãi có quyền chuyển đổi — tức là số cổ phiếu có thể tăng thêm trong tương lai).
• Kiểm tra EPS được tính từ đâu: lật Thuyết minh báo cáo tài chính — Mã số 60 là lợi nhuận sau thuế; Mã số 61 là lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ (đã loại Mã số 62 – lợi ích cổ đông không kiểm soát, tức phần lãi thuộc về các cổ đông khác trong công ty con).
• Lưu ý kế toán: theo VAS 30 (Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 30 về Lãi trên cổ phiếu) và Thông tư 200/2014/TT-BTC, lợi nhuận dùng để tính EPS phải loại phần trích Quỹ khen thưởng, phúc lợi nếu Đại hội đồng cổ đông thông qua trích từ lợi nhuận sau thuế.
• Một chỗ hay bị lẫn: EPS lấy từ báo cáo tài chính riêng (chỉ công ty mẹ) khác với báo cáo tài chính hợp nhất (gộp cả công ty con) — hai con số cho ra hai mức P/E khác nhau.

Bao nhiêu thì đáng ngại

• P/E VN-Index (toàn thị trường): 12,0x–16,5x là vùng bình thường; dưới 11,0x là vùng rẻ, thường chỉ xuất hiện sau cú sốc lớn (đáy Covid-19 tháng 3/2020 quanh 10,x; tháng 11/2022 VN-Index về 873 điểm với P/E khoảng 9,8x–10,2x); trên 19,0x–22,0x là vùng đắt (đỉnh tháng 4/2018 P/E VN-Index vượt 21,5x; đỉnh năm 2007 trên 30x).
• Cổ phiếu riêng lẻ, dưới 6,0x–7,0x: đáng ngại với ngành có tính chu kỳ (thép, hóa chất, phân bón, vận tải biển, chứng khoán) vì P/E thấp nhất thường xuất hiện đúng lúc lợi nhuận chạm đỉnh chu kỳ; khi giá hàng hóa thế giới hạ nhiệt, lợi nhuận quý sau có thể sụt 70%–80% và P/E thực tế vọt lên hàng chục lần. Ở ngành phi chu kỳ, P/E quá thấp thường đi kèm rủi ro pháp lý hoặc rủi ro kinh doanh mà thị trường đã biết trước.
• 8,0x–15,0x: bình thường với nhóm sản xuất, tiện ích hạ tầng, ngân hàng thương mại có EPS tăng đều 10%–15%/năm.
• Trên 20,0x–25,0x: đắt với phần lớn doanh nghiệp truyền thống; chỉ được xem là hợp lý với doanh nghiệp đầu ngành công nghệ, bán lẻ duy trì EPS tăng 25%–30%/năm trong nhiều năm, tức PEG ≤ 1 (PEG = P/E chia cho tốc độ tăng trưởng EPS tính theo %/năm).
• P/E âm: khi doanh nghiệp lỗ (EPS < 0), P/E không có ý nghĩa kinh tế và thường được ghi N/A, không phải tín hiệu "sắp tạo đáy".

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

FPT (niêm yết trên HOSE), năm tài chính kết thúc 31/12/2023, báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán năm 2023 (Công ty TNHH PwC Việt Nam):

• Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ (Mã số 61): 6.465,4 tỷ đồng.
• Lãi cơ bản trên cổ phiếu (Mã số 70): 4.944 đồng/cổ phiếu.
• Thị giá đóng cửa phiên cuối năm 2023 (29/12/2023): 96.100 đồng/cổ phiếu.
• P/E = 96.100 ÷ 4.944 ≈ 19,44 lần, cao hơn P/E trung bình của VN-Index cùng thời điểm (quanh 13,5x–14,0x). Phần cao hơn đó gắn với việc FPT có EPS tăng trên 20%/năm liên tục nhiều năm và vị thế dẫn đầu mảng công nghệ – xuất khẩu phần mềm. Câu hỏi đáng hỏi: 19,44 lần so với 13,5x–14,0x — phần chênh lệch đang trả cho tăng trưởng đã có thật hay cho kỳ vọng chưa xảy ra?

Cùng một cổ phiếu, cùng một kỳ, vẫn có thể ra vài mức P/E khác nhau nếu người viết lấy P/E hiện hành (trailing — tính trên lợi nhuận 4 quý đã công bố) hay P/E dự phóng (forward — tính trên lợi nhuận ước tính của tương lai), lấy EPS hợp nhất hay riêng, lấy lợi nhuận có hay không có khoản lãi một lần (bán công ty con, thanh lý trụ sở/đất đai, hoàn nhập dự phòng).

Tự kiểm lại

• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEnAwYGUswcAxjQQyAK7jbmOVHAHjVX1OFRTA7izjjXRrttberfTLK-wU1yfy93TGyo6mkatKzaTLPcaCtUfpA3_2JgqaixhLd93k2g12Gi6Ksk35cFBzH6SsgLa-RgS11fWRJ1-rlRefzzTsKzKGHlvQBmJFGIQ3Q0x82FB7ZIsgnI8y3fRSg5wAJPr_0M95lLigv8DvOXGabEYzS2XahtTQ==
• 24hmoney.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEsY_xGZEJjZSHL5lMSCknvZBEvabajPgNzICbzfDm3vHHdeMGnqZDWvn5UF_XIAuJ5RAF8nx2rBJskazQo8QrjiURVH4NiVEBBFTkLIxnrJHew6Z5oplY0GsDDmeYmZwu8mI5Bo7k1_UOHS6yLRFZnl-nzsduOOCVuzE6APryNiPDX9yDD4q4KUt9E1jjeR3u_7gB1Q1qlTb-LzS7t1phm-vd2DtQP5CL3AWr-pd_o
• kreston.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE1KEuELU_1s0hgRrW2JyW5qKyclZAvxJXHdpD7mtw4SzFCqLAqXDf00KTvO_t-T5E1kBfEpQpm8gw5hp2MPHWGmu9kXovlSUsI6FuTd9fLWV_6QIHJ1Q1vWbFE_04nBMP65Ys20EDtwvQU05cOHX1evKZJRxhBWk1WRmxP8EgUxXewRH4iL9rlTctNqaYcrYcY7zkl3NLy8kynUrbSsyNwLw==
• hoaphat.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGyyZn-YDMDAppCIuK-7EVlWWFsupsi6UezMs2pErKXiCHtgHTOUMHPr8vcWajB9YKGFBnUq3c6jb5EaQ-w9TV2WOjUaKuZ0PoIJnKOJDwb2nFpY5Y4O7_XKon1iqauCV-j54tjrhbasnaAt0LWFAdROgnkCo0-Akz-XXqrSnKzwMRg0Q8Du91_IBuH2i-bLng3sFH99SfvPZjo0tfP
• ketoanthienung.net — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEWMXY1miqsFDrACm08NoVtxNKP57wfBHf-eDY8-M9NMp1p_wjt72FyZMF-aFw_fTDfx5OJNRWuCRvYiDpAdym8yuVcSXNRkqL396JUGM87PQHgWtECWnOIVn5WHVpBY8NgEKrXGJnsJ6rs0qRQbwkDdAs8dL8n7z16QKzuVpYhP2ZE90Y12zcW9s9_9g==
• base.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHWJ0QmYUSEjOIHfBIoc3AMCCGZI3Xi1sz9AGSk00PI0ml_8i0L5u9EnkNASrer-cKWw1lOC67jPTUw1SjqNk_CubfZyZAXptfndSDZjvfFOdmq77PVHgUWMrfJ3Q7uG6JAwBsi2w==
• easybooks.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH-sMDMhReY2sKY2FFWEEv_NhyRnoLUsfFqFwRadsg4j94Xt5x64hyl_8Kiv48JVh7NUHJiLhUlTmOUMPbLM-JmkOcW17ay6ZpPw3m88UFbHqmN2C1jNc8foyBr9iA825admfCW_JkApmjwuKE3yzl3ksR-2LJgx8M=
• bravo.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEUXl4ZBz_cfVd91pw6vxewYakHyQnNbvwO8SP6p1-PgWd3m1T6jmy5Os7zpZNksIf60-zyp1QXbUAiCn9Yo0ZFk_DE8dD3EJTzJEViJii6PRz6C6jVSqv9h-DlVlwOrZuZ73yLNHayFqnXymaOSUL5BL040aXIGM20NC453jIOzvyIpV4_qcJbgzi6ygbYl1hVSxBs1--T0d6yFrrn1O5kojImeoD_3nH_iGys1MiTCVm7