Chỉ báo RSI là gì?

Nói cho dễ hiểu

RSI — viết đủ là Relative Strength Index, tiếng Việt gọi là chỉ số sức mạnh tương đối — là một chỉ báo động lượng (momentum oscillator), tức thước đo tốc độ và mức thay đổi của giá. Nó được kỹ sư người Mỹ J. Welles Wilder Jr. công bố lần đầu năm 1978 trong cuốn *"New Concepts in Technical Trading Systems"*.

RSI luôn chạy trong khoảng 0 đến 100. Công thức: RSI = 100 − 100/(1 + RS), trong đó RS = trung bình mức tăng của các phiên tăng chia cho trung bình mức giảm của các phiên giảm trong chu kỳ. Chu kỳ mặc định là 14 phiên (n = 14).

• Phiên tăng: giá đóng cửa hôm nay cao hơn giá đóng cửa hôm trước.
• Phiên giảm: giá đóng cửa hôm trước cao hơn giá đóng cửa hôm nay.

Hiểu đơn giản: trong 14 phiên gần nhất, phe tăng càng áp đảo thì RSI càng gần 100; phe giảm càng áp đảo thì RSI càng gần 0.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Không đọc được. RSI không phải chỉ tiêu kế toán nên không nằm trong Hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS), không nằm trong Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), cũng không có trong Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính. Bạn mở bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh hay báo cáo lưu chuyển tiền tệ — không có mã số dòng nào tên RSI.

Dữ liệu duy nhất để tính RSI là chuỗi giá đóng cửa khớp lệnh lịch sử trên HOSE, HNX hoặc UPCoM. Chỗ xem: biểu đồ phân tích kỹ thuật của các công ty chứng khoán (SSI iBoard, VPS SmartOne, TCBS) hoặc nền tảng dữ liệu thị trường (FireAnt, Vietstock, TradingView, Amibroker).

Ở Việt Nam, khái niệm này được giảng dạy trong giáo trình đào tạo chứng chỉ hành nghề phân tích kỹ thuật của Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo Chứng khoán (SRTC) thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN).

Bao nhiêu thì đáng ngại

Trên khung ngày (mỗi cây nến là một phiên), chu kỳ 14 phiên:

• RSI từ 70 trở lên — vùng quá mua: lực mua ngắn hạn bị kéo quá mức. Khi RSI vào sâu vùng 80–85 (hay gặp ở cổ phiếu đầu cơ nóng), rủi ro đảo chiều giảm hoặc xuất hiện nhịp chốt lời ngắn hạn là rất lớn.
• RSI từ 30 trở xuống — vùng quá bán: lực bán đã diễn ra ồ ạt. Vùng 20–30, hoặc dưới 20 trong nhịp giảm hoảng loạn, thường xuất hiện lực cầu bắt đáy.
• RSI quanh 50: thị trường đi ngang tích lũy (sideway — giá lình xình trong một biên độ hẹp). Bứt phá dứt khoát qua mốc 50 là phe mua chiếm ưu thế; thủng mốc 50 là xu hướng giảm chiếm quyền kiểm soát.
• Phân kỳ âm: giá tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước nhưng RSI tạo đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước. Phân kỳ dương: giá tạo đáy sau thấp hơn đáy trước nhưng RSI tạo đáy sau cao hơn.
• "Trơ chỉ báo" — tức chỉ báo nằm lì một vùng mà không đảo chiều: trong chu kỳ tăng rất mạnh (uptrend), RSI có thể duy trì ở vùng 75–85 suốt nhiều tuần liên tiếp; ngược lại trong chu kỳ giảm khốc liệt (downtrend), RSI rơi về 20–25 mà giá vẫn tiếp tục giảm thêm 30–40% — đây chính là cái bẫy mà dân trong nghề gọi là "bắt dao rơi", mua vì thấy rẻ rồi giá còn rẻ nữa.
• Khung thời gian siêu ngắn (nến 1 phút, 3 phút, 5 phút): tài liệu ghi nhận độ nhiễu rất cao và tỷ lệ tín hiệu giả lên tới 70–80%. Đây không phải ngưỡng đọc RSI, mà là cảnh báo về chất lượng tín hiệu ở khung quá ngắn.

Một nhầm lẫn hay gặp: RSI (dao động 0–100, đo xung lực giá của chính cổ phiếu đó) khác hẳn RS – Relative Strength trong hệ thống CANSLIM của William O'Neil (xếp hạng sức mạnh giá của cổ phiếu so với toàn thị trường, ví dụ so với VN-Index). Nghe "RSI top đầu thị trường" thì phải hỏi lại đang nói chỉ số nào.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Cổ phiếu HPG (Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát, niêm yết trên HOSE), giai đoạn tạo đỉnh lịch sử tháng 10–11/2021, trước khi bước vào chu kỳ giảm của ngành thép. Số liệu RSI 14 ngày:

• Ngày 28/10/2021: giá HPG đạt đỉnh lịch sử vùng xấp xỉ 44.000 đồng/cổ phiếu (giá đã điều chỉnh cổ tức), RSI(14) xấp xỉ 69–70.
• Ngày 15/11/2021: HPG nỗ lực phục hồi kiểm định lại vùng đỉnh cũ với giá khoảng 43.500–44.000 đồng/cổ phiếu, nhưng RSI(14) chỉ còn quanh 53–55.

Giá neo gần đỉnh cũ trong khi xung lực RSI sụt từ 69–70 về 53–55 — đó là mô hình phân kỳ âm hai đoạn. Lưu ý: RSI không tính theo kỳ quý/năm nên ví dụ này lấy theo chu kỳ biến động giá, không phải theo kỳ báo cáo tài chính.