ROA (lợi nhuận trên tài sản) là gì?

Nói cho dễ hiểu

ROA là viết tắt của Return on Assets — tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản. Công thức: lấy lãi ròng (lợi nhuận còn lại sau khi đã nộp thuế) chia cho tổng tài sản, nhân 100%.

Theo Thông tư 102/2026/TT-BTC (hướng dẫn Nghị định 365/2025/NĐ-CP về giám sát, đánh giá, xếp loại doanh nghiệp), ROA là tỷ lệ phần trăm giữa lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp và tổng tài sản của doanh nghiệp.

Nói kiểu chợ: cứ 100 đồng tài sản đang vận hành thì doanh nghiệp đẻ ra bao nhiêu đồng lãi ròng. Với Vinamilk (mã VNM), theo BCTC hợp nhất kiểm toán năm 2023, con số đó là gần 18 đồng.

Điểm cần nhớ: ROA nhìn cả cục tài sản, không quan tâm tiền đó là vốn chủ hay tiền đi vay. Hay bị nhắc lẫn với ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) — ROE chỉ nhìn phần vốn của chủ doanh nghiệp, nên doanh nghiệp vay nhiều có thể kéo ROE lên rất cao trong khi ROA vẫn mỏng.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

• Tử số: Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp, Mã số 60, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (mẫu B02-DN), lấy cột “Năm nay” hoặc “Kỳ này”.
• Mẫu số: Tổng cộng tài sản, Mã số 270, dòng chốt cuối phần A. Tài sản của Bảng cân đối kế toán (mẫu B01-DN).
• Chuẩn phân tích: dùng tổng tài sản bình quân = (Mã 270 đầu kỳ + Mã 270 cuối kỳ) / 2, để đồng pha giữa lãi (số cộng dồn cả kỳ) và tài sản (số chụp tại một thời điểm).
• Tính nhanh: nhiều bản phân tích và phần mềm chỉ lấy Mã 270 tại thời điểm cuối kỳ — ra một con số khác.
• Chế độ kế toán áp dụng theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Mức tham chiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam, phải tách theo mô hình kinh doanh:

• Phi tài chính (sản xuất, hàng tiêu dùng, bán lẻ, dược phẩm): trên 12–15% là tốt đến xuất sắc; 7–10% là bình thường; dưới 5% là đáng ngại (tài sản tồn đọng, vòng quay tài sản chậm — tức tài sản nằm im mà không tạo ra doanh thu); âm nghĩa là lỗ ròng.
• Thâm dụng vốn, chu kỳ dài (bất động sản, xây dựng, hạ tầng): 3–6% là bình thường; kéo dài dưới 2% là dấu hiệu “chôn vốn” nặng, do phải gánh hàng tồn kho dở dang và dự án dài hạn chưa ghi nhận doanh thu.
• Ngân hàng – tài chính (đòn bẩy rất cao, tức phần lớn tài sản đến từ tiền huy động của người gửi): trên 2,0% là xuất sắc; 1,0–1,5% là bình thường; dưới 0,8–1,0% là đáng ngại, thường do áp lực trích lập dự phòng lớn hoặc NIM (biên lãi thuần — chênh lệch giữa lãi cho vay và lãi huy động) suy giảm.

Cùng một con số 2% có thể là xuất sắc ở ngân hàng và là thảm họa ở công ty sữa. Đừng so ngang ngành.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk, mã VNM, sàn HOSE) — Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023:

• Lợi nhuận sau thuế TNDN (Mã số 60): 9.019,4 tỷ đồng.
• Tổng cộng tài sản (Mã số 270) ngày 31/12/2023: 52.673 tỷ đồng; ngày 01/01/2023: 48.483 tỷ đồng.
• Tổng tài sản bình quân năm 2023: (48.483 + 52.673) / 2 = 50.578 tỷ đồng.
• ROA 2023 theo tài sản bình quân: 9.019 / 50.578 = 17,83%.
• ROA 2023 tính nhanh theo tài sản cuối kỳ: 9.019 / 52.673 = 17,12%.

Hai cách tính lệch nhau khoảng 0,7 điểm phần trăm, chỉ vì chọn mẫu số khác nhau. Với Vinamilk, cứ 100 đồng tài sản đang vận hành thì mang về gần 18 đồng lãi ròng trong năm 2023.

Tự kiểm lại

• vbpl.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGZJ5CLeJDbIP2_Gx5K6jkw9xYQgyE_zY1dJvFz4W4InpjrVezBxdmsFcb590lCCffDzjHZaLnatyoiI0fYaLw3U1KmG7ric5IEEBFAFDR09HUbG1Fn2wLJgGIVyJ87a3PvM9mxXg-tFH8g2TeXhjf-Bb5j-wT7IiZZBbF0o1VrsaVk-leHnNXQzgS6_zBLsl80KbIxs527joQukdLViY-4fBOReo9gNOPw_emuLgrp7cs1Ut2O0W8dx4x_q5sWVikSA8wGG8F8AbdDqUv2riWh60MQIU-DBE3SnOZ45fR3YAq5rbgXA8-Lgdqs3-V9GSVBUztRJfZuSg3sXH2t6BM5ypMgZRhGa9B5cVP0X7bkJsFcCa7yd98EC7mLwra7KsRKKHMIu6aJVF6S4GgA2V4=
• thoibaotaichinhvietnam.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFdyb_5Sarp4sCWIZ-uffNqyrQHisS0bGeiMqJ9PvceEV3w7oPVkT5AKVPqx-cqusmkoxqyw1SmIzErDWm77ZQJoAiXuLEdxpNwVPmXola6LlQtYKI-HRhx-IrtRNMt3_uHLMOFfFsS1b2YlgLZCorR-gg1zTJqoQCDfC6RLF7FOxlXXrRPketo-z3hYEFAkEWpgnBOa3AUA1QbaVdz_7Hc33KDgjnry9h8lJhNgIdqv3-bUmdv3PKhbZrQ_hEN633NfJSD5txQYQ==
• kreston.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEwMLCEj2QLUk0Hbn_A0R3kL_eMHQWZv4Zj7fseoJVSmNm0ibZvWrU7Y4J1GkhgGCGtNmvI4EWb3V4eVQgUNRFSVjBgmQFNuWtaPMjiUVCvLSmeJY3gaCTXc9G1mIVCq4ulgel7gfyva3eyM61cAynfAxXTjrLWAqW9TuQ6n36dt6uoBy8NrWQPDJHv89zpLPbdEnZawQsQfYYhrnMwk_Ihv68=
• safebooks.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE01QxqnolRaOEe2Z6Zk7EFhrJUFqZp3wdNRxdTg-kGKn8_rPnhzsmAazD1uzI5lPjHjYpXRw7TiLaC8-z2FFxZusZFdDr_gJPU1asRb8uQsgVVLSvnZhMbF7TvhZ0b496efRWztqYjyYkMByzN-UMwPCMvr_45mAsx
• ketoanleanh.edu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGn-zY_VxHGNMgRtQpliYmqyxgDQDp7Z9dESst9gfcTNN7V4dSLwQkw-p7AH4BpfBqTmsoGiOxDW4tcXqW9GUTjlif0yVQBny0tluWN1p8lCGx4lZ00ybg-e7QyQcivgwtnwyok5GAkQFCmKXK9vPPVzKDuH_7H8nQkXc0QAynGa0wFmpXn_my1b2qu0hT45aMAFcVl0OoubC-7q5ZchO-cMKDkEL6rX3NX6Q==
• mof.gov.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGT2pGeK-geeagLGBZLCubF-0ns6lRGCvstOh2JQ_9Z7FHYrW240wfM4k-dqQRQu4sjURoI6cSVHydBRNc4HEjin_olSDe38xqEIJT3PdtlNld6usNsqh1refPWsnt4WWH05IVDemm4pes1D2o=
• hsc.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFQQ-6uimhj1SWjvlDayP05gNMXH98u6ivUIZBSey2NKoMBwxDVju6HtfUcffN8bAXzRBl96-3d52FTYVUqH8GWBLWBwtogt3ipTJKzdFYAb6gul2C0pzuZDcOqUgKlw3bdFeffeeCq2KkZ
• thuviennhadat.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE8pfyGK0SrRUW60q1YPWtS6r9X2ke-DRGLqcZ9nVaZJFAoLY9C3WjkWJqfp1EdzoXG3OFDbTqkmbtsPMdcxhVrVHwhOdwddwVdP1cVIUSorg1eL4KtRfyzCE-24z-eSkzsaoj2mx3fIX4lN1kp6w6lodH-Gk44ob6OqfkUmCLeOPXIMNT5oqTbQysQiEqzKsbsD5i_nlQ7OzdCk_VPRjWhPg==