Nợ ngắn hạn vượt tài sản ngắn hạn là gì?

Nói cho dễ hiểu

Tài sản ngắn hạn (Mã số 100 trên bảng cân đối kế toán) là những thứ doanh nghiệp có thể chuyển thành tiền trong vòng 12 tháng: tiền mặt, hàng tồn kho, tiền khách còn nợ. Nợ ngắn hạn (Mã số 310) là những thứ phải trả trong 12 tháng đó: nợ ngân hàng, nợ nhà cung cấp, thuế.

Lấy Mã số 100 trừ Mã số 310. Ra số âm thì gọi là nợ ngắn hạn vượt tài sản ngắn hạn, tên khác là vốn lưu động ròng âm. Nói kiểu chợ: tiền sắp thu về không đủ trả nợ sắp tới hạn.

Chỉ số ăn liền: hệ số thanh toán hiện hành = Mã số 100 ÷ Mã số 310. Nhỏ hơn 1,0 là đã vượt.

Đọc ở đâu trên báo cáo tài chính

Mở Bảng cân đối kế toán (Mẫu B01-DN, lập theo Thông tư 200/2014/TT-BTC), đối chiếu hai dòng:

• Mã số 100 – Tài sản ngắn hạn
• Mã số 310 – Nợ ngắn hạn (nằm trong phần A. Nợ phải trả)

Chênh lệch = Mã số 100 − Mã số 310 < 0 → đã ở trạng thái này.

Muốn biết đó là nợ gì, bóc tiếp hai dòng con của Mã số 310:

• Mã số 320 – Vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn: tiền đi vay, có lãi suất, đến hạn là phải trả bằng tiền.
• Mã số 312 – Người mua trả tiền trước ngắn hạn: tiền khách đã nộp trước (mua nhà, mua hàng), doanh nghiệp không trả lại bằng tiền mà trả bằng cách giao hàng, giao nhà.

Kiểm thêm một dòng ở Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Mã số 20 – dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh (tiếng Anh gọi tắt là OCF, tức tiền thực chảy vào/ra từ việc bán hàng hằng ngày). OCF âm nghĩa là tiền trả nợ ngắn hạn không đến từ hoạt động bán hàng, mà phải đi vay tiếp hoặc bán tài sản.

Bao nhiêu thì đáng ngại

Cách phân loại thường dùng trên thị trường Việt Nam:

• Hệ số thanh toán hiện hành ≥ 1,2–2,0: vùng an toàn. Tài sản ngắn hạn lớn hơn nợ ngắn hạn ít nhất 20%, có đệm dự phòng khi doanh thu hoặc công nợ xấu đi.
• 0,8 ≤ hệ số < 1,0: vùng chấp nhận có điều kiện, dành cho doanh nghiệp có vòng quay tiền mặt âm (thu tiền ngay từ khách nhưng được trả chậm cho nhà cung cấp) như bán lẻ, siêu thị; hoặc doanh nghiệp hàng không, dịch vụ có OCF dương và ổn định.
• Hệ số < 0,8: vùng rủi ro cao. Đáng ngại nhất khi hội đủ ba thứ: dưới 0,8 kéo dài nhiều năm, OCF (Mã số 20) âm, và vay ngắn hạn (Mã số 320) chiếm tỷ trọng áp đảo trong Mã số 310. Khi đó doanh nghiệp đang lấy vốn ngắn hạn nuôi tài sản dài hạn — lệch kỳ hạn — và phụ thuộc vào việc ngân hàng có cho vay nối tiếp hay không.
• Nhóm ngành hay gặp: sản xuất công nghiệp nặng, bất động sản, xây lắp.

Căn cứ pháp lý: Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 570 (VSA 570) – Hoạt động liên tục, ban hành kèm Thông tư 214/2012/TT-BTC, tại Phụ lục hướng dẫn (Đoạn A2) ghi thẳng: *"Vốn lưu động thuần bị âm hoặc nợ ngắn hạn vượt quá tài sản ngắn hạn"* là dấu hiệu tài chính hàng đầu khiến kiểm toán nghi ngờ khả năng hoạt động liên tục.

Ví dụ có thật ở thị trường Việt Nam

Vietnam Airlines (mã HVN, sàn HOSE) – Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2023, kiểm toán bởi KPMG, số tại ngày 31/12/2023:

• Tài sản ngắn hạn (Mã số 100): 14.884.282.536.124 đồng (khoảng 14.884 tỷ đồng).
• Nợ ngắn hạn (Mã số 310): 61.171.298.216.881 đồng (khoảng 61.171 tỷ đồng).
• Chênh lệch: nợ ngắn hạn vượt tài sản ngắn hạn 46.287 tỷ đồng; hệ số thanh toán hiện hành 0,24 lần.

Trong báo cáo kiểm toán năm 2023, KPMG có đoạn "Nhấn mạnh vấn đề" (phần kiểm toán lưu ý người đọc mà không phải là ý kiến ngoại trừ), dẫn lại sự kiện nợ ngắn hạn vượt tài sản ngắn hạn 46.287 tỷ đồng cùng khoản nợ quá hạn và vốn chủ sở hữu âm (tổng tài sản nhỏ hơn tổng nợ phải trả), để nêu *"sự tồn tại của yếu tố không chắc chắn trọng yếu có thể dẫn tới nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục của Tổng công ty"*.

Tự kiểm lại

• dnse.com.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHbzf-jZVn2AhaON2nyL8vrNg0w14pQuPU03UiFodD3S3EfRhxHT7NUCd8vIh5KBbxcpHad4YYls5RICYviW4zRIYE4rY8v8NAf8gkQT86QEU-KY4AV_nxcmmXptoHxuoJWaarv9iNoqKxIlUnB4p7juT53XPi8yKGJxe1Bg6Wr82kM-yqMZxPIbn6w9X2HqrhdsGwYMOXOt9EQqlXgn8KaQ45H1h8r_2s=
• studocu.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFkORiSbJZEUCK-TJzrmFjxhvmkW7ktsaPAQSMFz_aRig_YlXSUsFAVdHhrQ0_gThzqTQmcUpHeaVMCdvplYggQi34JRwBGymwuQq8PYsOdXaU77CInkCLvvUgyO0UqbBUd_Xo2qmC84ugOFeaBQ5Bj32TE4vrLEtTCV6XYnvkobC1_XpRWMzxYmrFoXwyjRqA275AvmuqQ78jaMmE2XQjWyZkfU7dNL5kEOGZ3f3Q0F5TlpsCJGswyEvq__jy6xYoV34Q2unbP4VjgMhU4EkJZRQwrEw==
• danviet.vn — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFcb5NvlNsmov-Dd8CWYqASbUmWAyAufUy0fkGlUnnvZLYjKfWKbjyc_nnDLEs_jqnbP8qhFq8aety5asiKyOp8nlHBXka82cyi9RpCDukoJx57EfGtv54UEGBQH79tYSU2oNtezlZYVC0Il0JLnp4ZKfm6SSJQjYWppiO7ZEB2zNq92NqPv3nnLQyUXjEZHIlW4T5HYD_NRdnju-9IITvwnmdKICae3yF2YXNewLSroHRretPSywEN_ihJvw3j2n2CgLhg3Vs4Zd6o0OM=
• f247.com — https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQH5UjyZA9KVgNUwXwm6V9eUO452689-YnCPGPIuRRZ6ZmzgOanDs_jVibrmSWQfJHkS94r6QvFC0j6pgp_q7lRxBG9QLx_IDfGTWL3I-11hMbLBJm8loOfXcK6h0nfAlQMREpSU